Takt, müşterinin dayattığı ritimdir: kullanılabilir süre ÷ talep. İstasyonlarınızı tek tek ekleyin; araç her birinin çevrim süresini taktla karşılaştırsın, darboğazı işaretlesin, hat dengeleme verimliliğini ve gereken istasyon sayısını versin.
Takt süresi = Kullanılabilir üretim süresi ÷ Müşteri talebi · Hat dengeleme verimliliği = Toplam çevrim ÷ (İstasyon sayısı × En uzun çevrim) × 100
| İstasyon | Çevrim (sn) | Takt farkı (sn) | Doluluk | Durum | İşlem |
|---|
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|
Takt farkı artı ise istasyonun takt içinde payı var demektir; eksi ise istasyon talebin gerektirdiğinden yavaştır. Hattın gerçek hızını en uzun çevrim belirler, ortalama değil.
İstasyon listeniz kaydedilmez. Yalnızca açık olan sayfanın belleğinde durur; sunucuya gönderilmez, tarayıcıya da yazılmaz. Sayfayı yenilerseniz kaybolur — özeti saklamak için "Sonucu kopyala" düğmesini kullanın.
Takt süresi = Kullanılabilir üretim süresi ÷ Müşteri talebi
Kullanılabilir süre, vardiya süresinden planlı molaların, vardiya devrinin ve günlük toplantının düşülmesiyle bulunur. Plansız duruşlar bu hesaba girmez: takt bir hedef ritmidir, geçmiş performansın ölçüsü değil. Arızayı takta katarsanız hedefi arızanın kendisine göre düşürmüş olursunuz.
İkinci dikkat noktası talebin dönemidir. Kullanılabilir süre günlükse talep de günlük olmalı; aylık siparişi çalışılan gün sayısına bölerek aynı döneme getirin.
Takt süresi müşterinin dayattığı ritimdir; talebe bakar, hatta bakmaz.
Çevrim süresi hattın gerçekte ürettiği ritimdir; hattın kendi gerçeğidir.
Teslim süresi ise bir parçanın hatta girip çıkması arasında geçen toplam süredir — bekleme ve taşıma dahil, bu yüzden çevrim sürelerinin toplamından her zaman uzundur.
Sağlıklı bir hatta en uzun çevrim süresi takttan biraz kısadır. Aradaki küçük pay, küçük aksaklıkları yutan yastıktır; hiç pay bırakmamak hattı her aksaklıkta geciken bir hâle sokar.
Hattan çıkan parça sayısı, en yavaş istasyonun hızını aşamaz. Bu yüzden darboğaz dışındaki istasyonları hızlandırmak toplam çıktıyı artırmaz — yalnız ara stok biriktirir ve iyileştirme yapılmış hissi verir.
Doğru sıra şudur: darboğazı bul, oradaki işin bir kısmını komşu istasyona kaydır veya orada paralel çalış, sonra hesabı yeniden yap. Darboğaz kaldırıldığında yerini başka bir istasyon alır; hat dengeleme tek seferlik bir iş değil, tekrar eden bir döngüdür.
Sıralamayı ve iş içeriğini nasıl kurduğunuzu üretim rotası yazımızda anlattık.
Hangi işin hangi istasyona kaydırılabileceğini bilmez — bu, öncelik ilişkilerine, ekipmana ve operatör yetkinliğine bağlıdır ve sahada karar verilir. Araç yalnız dengesizliği ve büyüklüğünü gösterir.
Ürün karması olan hatlarda tek bir takt yerine ürün başına ağırlıklı takt hesaplanır; bu araç tek ürün varsayar. Karışık hat için her ürünü ayrı ayrı hesaplayıp talep ağırlığıyla ortalamasını almanız gerekir. Ayrıca çevrim süreleri sabit varsayılır: gerçek hatta çevrim süresi dalgalanır ve dalgalanma tek başına kapasite kaybı üretir. Kavramın yalın üretim içindeki yerine takt time yazımızda, bütün resme yalın üretim yazımızda baktık.
Takt süresi, kullanılabilir üretim süresinin müşteri talebine bölünmesiyle bulunur. Kullanılabilir süre vardiya süresinden planlı molalar, toplantılar ve vardiya devir süresi düşülerek hesaplanır; makine arızası gibi plansız duruşlar bu hesaba girmez, çünkü takt bir hedef ritmidir, geçmiş performansın ölçüsü değildir. Günde 870 net dakika çalışan bir hat 480 adet talep karşılıyorsa takt 52.200 saniye ÷ 480 = 108,75 saniyedir: hattın her 108,75 saniyede bir parça çıkarması gerekir.
Takt süresi müşterinin dayattığı ritimdir; çevrim süresi hattın gerçekte ürettiği ritimdir. Takt talebe göre değişir, hatta hiç bakmaz; çevrim süresi hattın kendi gerçeğidir. Sağlıklı bir hatta en uzun çevrim süresi takttan biraz kısa olur — aradaki küçük pay, küçük aksaklıkları yutan yastıktır. En uzun çevrim süresi taktı aşıyorsa hat talebi karşılayamaz; bu durumda ya o istasyonun işi bölünmeli, ya paralel istasyon açılmalı, ya da kullanılabilir süre artırılmalıdır.
Darboğaz, çevrim süresi en uzun olan istasyondur. Hattın hızını o istasyon belirler: önündeki istasyonlar ne kadar hızlı olursa olsun, hattan çıkan parça sayısı darboğazın hızını aşamaz. Bu yüzden darboğaz dışındaki istasyonları hızlandırmak toplam çıktıyı artırmaz, yalnız ara stok biriktirir. Doğru sıra şudur: önce darboğazı bul, sonra oradaki işin bir kısmını komşu istasyona kaydır veya orada paralel çalış; darboğaz yer değiştirdiğinde hesabı yeniden yap.
Hat dengeleme verimliliği, istasyonlara dağıtılan işin ne kadar eşit olduğunu ölçer: toplam çevrim süresi ÷ (istasyon sayısı × en uzun çevrim süresi) × 100. Yüzde yüz, bütün istasyonların tam olarak aynı sürede çalışması demektir; bu pratikte ulaşılmaz ama yön gösterir. Verimlilik düştükçe, kısa süreli istasyonlarda operatörlerin darboğazı beklemekle geçirdiği süre büyür. Düşük verimlilik hattın yavaş olduğunu değil, işin dengesiz dağıldığını söyler — çözüm hızlanmak değil, iş içeriğini yeniden bölüştürmektir.
Hayır. İstasyonlar yalnızca açık olan sayfanın belleğinde durur; sunucuya gönderilmez, tarayıcıya da yazılmaz. Sayfayı yenilerseniz liste kaybolur. Çalışmanızı saklamak için "Sonucu kopyala" düğmesiyle özeti panoya alıp kendi dosyanıza yapıştırabilirsiniz; kopyalanan metinde hangi formül sürümüyle hesaplandığı da yazar.
İstasyon başlangıç ve bitiş kaydı sahadan girildiğinde çevrim süreleri kendiliğinden birikir; darboğaz her gün yeniden hesaplanır, tahminle uğraşmazsınız. Kendi hattınızla demo ortamında görelim.