Kırk beş dakikalık bir duruş sahada küçük görünür; ayda altı kez tekrarlayınca yıllık rakam bambaşka çıkar. Araç kaybı dört ayrı kaleme ayırır — duran makine, boşta bekleyen operatör, kaçırılan üretim ve yeniden başlatma firesi — sonra tek olaydan aylığa, aylıktan yıllığa merdiveni kurar.
Duruş maliyeti = (Makine sabit gideri + Boşta işçilik) × Süre + Kaçırılan adet × Katkı payı + Yeniden başlatma firesi
Değer devri: Bu yıllık kaybı yatırım geri ödemesine taşı — sonuç yalnız bu tarayıcı sekmesinde taşınır, sunucuya gönderilmez ve bağlantı 15 dakika geçerlidir.
Taşınan tutar duruş kaybının tamamıdır ve bu bir tasarruf vaadi değildir. Hiçbir yazılım duruşu sıfırlamaz: aktarılan kalemi karşı tarafta kendi önlenebilirlik tahmininize göre küçültün. Geri ödeme aracındaki fayda gerçekleşme oranı alanı da bu tutarı ayrıca indirir ve ekranda görünür.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|
Her satır kendi başına okunabilir; hangi kalemin nereden geldiğini görmeden çıkan rakamı toplantıya götürmeyin. Bir kalemi kabul etmiyorsanız ilgili girdiyi sıfırlayın, hesap o kalem olmadan da çalışır.
| Kalem | Neden kayıp sayılır | Tek olay | Payı | Yıllık |
|---|
Bu araç duruşu liraya çevirir. Aynı duruş OEE hesaplama aracında yüzde olarak görünür: kullanılabilirlik kaybı, planlı sürenin ne kadarını duruşa verdiğinizi söyler. İkisi aynı olayın iki dilidir — sahada yüzde, yönetim toplantısında lira konuşulur. Önce OEE ile hangi kaybın en büyük olduğunu bulun, sonra o kaybı burada paraya çevirip iyileştirme yatırımının geri dönüşünü ROI aracıyla tartın.
Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz tutarlar sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez.
Duruşun maliyeti tek bir çarpma değildir. Dört ayrı kaybın toplamıdır ve her birinin gerekçesi farklıdır:
1. Duran makine. Amortisman, kira payı, sigorta, ısıtma — makine dursa da işler. Saatlik makine maliyeti × duruş süresi.
2. Boşta bekleyen operatör. Ücret duruş boyunca da ödenir. Kişi sayısı × saatlik işveren maliyeti × süre.
3. Kaçırılan üretim. Kaçırılan adet × birim katkı payı.
4. Yeniden başlatma firesi. Ayar tutana kadar çıkan ıskarta adedi × birim maliyet.
Maliyet muhasebesinde hesaplanan saatlik makine maliyeti çoğu işletmede direkt işçiliği de içerir. Bu rakamı alıp üstüne bir de operatör ücreti eklemek, aynı parayı iki kez saymaktır ve duruş maliyetini olduğundan büyük gösterir.
Büyük gösterilen bir kayıp masada işe yarıyormuş gibi görünür ama tersi olur: rakamı savunamayan analiz bir kez çürütülünce bir daha ciddiye alınmaz. Araç bunun için ayrı bir seçim alanı koyar ve seçiminizi sonuç yorumunda açıkça yazar.
İkinci çift sayım riski katkı payındadır: kaçırılan üretimi satış fiyatıyla çarpmak, harcanmayan hammaddeyi de kayba yazar.
Kırk beş dakikalık bir duruş sahada küçük görünür. Aynı duruş ayda altı kez tekrarlıyorsa yılda yetmiş iki kez, yani otuz altı saatten fazla eder — ve yanına kaçan siparişi, boşta geçen işçiliği, yeniden başlatma firesini de alır.
Aracın asıl değeri bu merdivendedir. Tek olayın rakamı kimseyi harekete geçirmez; yıllık rakam bir bakım sözleşmesinin, bir yedek parça stoğunun veya bir sensör yatırımının karşılığında ne kazanılacağını gösterir.
Tekrar sayısını tahmin ediyorsanız düşük tahmin edin. Savunulabilir küçük bir rakam, savunulamayan büyük bir rakamdan daha çok iş yapar.
Geç teslimatın müşteri ilişkisine maliyetini, gecikme cezalarını ve itibar kaybını hesaplamaz — bunlar gerçektir ama sayısallaştırılması işletmeye özgüdür ve varsayım üretmek istemiyoruz.
Planlı bakım duruşunu da plansız arızayla aynı torbaya atmayın. Planlı bakım vazgeçilebilir bir israf değil, çok daha pahalı bir arızayı önleyen bir maliyettir; iyileştirme hedefinizi yalnız plansız duruş üzerine kurun. Duruşların kök nedenine ve önleyici bakım disiplinine TPM yazımızda, kayıpların OEE içindeki yerine OEE yazımızda girdik.
Duruş maliyeti tek bir çarpma değil, dört ayrı kalemin toplamıdır. Birincisi duran makinenin kendisi: amortisman, kira, sigorta ve ısıtma makine dursa da işlemeye devam eder, bu yüzden saatlik makine maliyeti duruş süresiyle çarpılır. İkincisi boşta bekleyen operatörün ücretidir. Üçüncüsü kaçırılan üretimin katkı payıdır. Dördüncüsü yeniden başlatmada ıskartaya çıkan ilk parçaların maliyetidir. Dördü toplanınca tek bir duruş olayının maliyeti çıkar; aylık tekrar sayısıyla çarpılıp on iki ile çarpılınca yıllık kayıp görünür.
Duruma göre değişir ve burası en sık hata yapılan yerdir. Maliyet muhasebesinde hesaplanan saatlik makine maliyeti çoğu zaman direkt işçiliği de içerir; içeriyorsa operatör ücretini ikinci kez eklemek kaybı olduğundan büyük gösterir. Araçta bunun için bir seçim alanı var: işçiliğin makine maliyetine dahil olduğunu işaretlerseniz operatör satırı sıfırlanır ve ekranda gerekçesi yazılır. Kendi saatlik maliyetinizin neyi kapsadığını bilmiyorsanız maliyet muhasebesi tablonuzdaki kalem dökümüne bakın.
Çünkü üretilmeyen parçanın hammaddesi de harcanmadı. Kaçırılan bir parçanın satış fiyatının tamamını kayıp saymak, hiç ödemediğiniz malzeme ve enerji giderini de kayba yazmak olur; bu, duruş maliyetini gerçeğin çok üzerinde gösterir. Doğru büyüklük katkı payıdır: satış fiyatı eksi birim değişken maliyet. Bir parçanın gerçekten kaçıp kaçmadığı da ayrı bir sorudur — fazla mesaiyle telafi edildiyse katkı payı kaybı yoktur, onun yerine fazla mesai zammı kadar bir maliyet vardır.
İkisi aynı kaybın iki farklı birimidir. OEE'nin kullanılabilirlik bileşeni duruşu yüzde olarak ölçer: planlı sürenin ne kadarında makine çalıştı. Bu araç aynı duruşu Türk lirasına çevirir. Sahada yüzde konuşmak teknik ekibi, lira konuşmak yatırım kararını hareket ettirir; ikisini birlikte kullanmak en verimlisidir. Önce OEE ile hangi kaybın en büyük olduğunu bulun, sonra o kaybı bu araçla paraya çevirip önerdiğiniz iyileştirmenin geri dönüşünü hesaplayın.
Yazılabilir ama ayrı hesaplanmalıdır. Planlı bakım vazgeçilebilir bir kayıp değildir; yapılmazsa yerine çok daha pahalı bir arıza duruşu gelir. Bu yüzden planlı bakımın maliyeti bir israf kalemi değil, bir sigorta primi gibi okunmalıdır. Aracı bakım duruşu için kullanacaksanız plansız arızalarla aynı torbaya atmayın: iki hesabı ayrı ayrı yapın ve iyileştirme hedefinizi yalnız plansız duruş rakamının üzerine kurun.
Duruş nedeni, süresi ve tekrarı sistemde tutulduğunda bu hesap tahminle değil kendi verinizle çalışır. Kendi tezgâhlarınızla demo ortamında görelim.