Hurda ile yeniden işleme aynı şey değildir — biri tamamen kaybedilen parça, diğeri kurtarılan ama iki kez ödenen parçadır. Araç ikisini ayrı hesaplar, fire oranını ve ilk seferde doğru oranını verir, dönem maliyetini yıllığa çevirir.
Kalite maliyeti = Hurda adedi × (Malzeme + İşçilik − Geri kazanım) + Yeniden işlenen adet × Yeniden işleme birim maliyeti
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|
Hurda ve yeniden işleme satırları hiçbir yerde toplanmadan önce ayrı ayrı görünür. Tek bir "fire maliyeti" rakamı, hangi soruna bakılacağını gizler.
| Grup | Adet | Toplam üretimdeki payı | Dönem maliyeti | Yıllık |
|---|
| Ayrım | Hurda | Yeniden işleme |
|---|---|---|
| Parçanın sonu | Satılamaz, kurtarılamaz | Satılabilir hâle gelir |
| Kaybedilen | Malzeme + işçilik + genel gider (geri kazanım düşülür) | Yalnız düzeltme maliyeti — ilk üretim maliyeti kaybolmaz |
| Genellikle işaret ettiği sorun | Süreç yeteneği, hammadde, kalıp ve makine | Ayar, montaj, talimat ve operatör eğitimi |
| FPY'ye etkisi | Düşürür | Düşürür — parça sonunda satılsa bile |
| Gizli kalem | Yerine üretilecek parçanın kapasitesi | Makineyi ikinci kez meşgul eden süre |
Yeniden işleme çoğu raporda görünmez çünkü parça sonunda satılır ve tabloya sağlam yazılır. Görünmeyen kalem yönetilmez; FPY'yi ayrı takip etmenin sebebi budur.
Sektör kıyas bandı vermiyoruz. İnternette dolaşan "normal fire şu kadardır" rakamlarının kaynağını doğrulayamıyoruz ve süreçten sürece fark uçurum: aynı fabrikada talaşlı imalatın firesiyle enjeksiyonun firesi karşılaştırılamaz. Doğru kıyas ölçütü kendi geçmiş ayınızdır — aynı ürün ve aynı süreç için geçen dönemin rakamını da hesaplayıp yan yana koyun.
Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz adet ve tutarlar sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez.
Hurda maliyeti = Hurda adedi × (Birim malzeme + Birim işçilik − Geri kazanım)
Hurdada parçaya o ana kadar harcanan her şey kaybedilir; geriye yalnız varsa hurda satış veya öğütüp geri besleme değeri kalır.
Yeniden işleme maliyeti = Yeniden işlenen adet × Yeniden işleme birim maliyeti
Yeniden işlemede ilk üretim maliyeti kaybolmaz — parça sonunda satılır. Kaybedilen, düzeltmeye harcanan ikinci turdur.
Toplam kalite maliyeti bu ikisinin toplamıdır ve raporda tek satır olarak değil, iki satır olarak durmalıdır.
Fire oranı = Hurda ÷ Toplam üretim × 100. Ne kadar parçayı tamamen kaybettiğinizi söyler.
FPY = (Toplam − Hurda − Yeniden işlenen) ÷ Toplam × 100. Hiç düzeltmeye uğramadan ilk seferde doğru çıkan parçaların oranıdır.
Yeniden işlenen parça sonunda satılabilir olsa da FPY'ye girmez; çünkü FPY ürünün son hâlini değil, sürecin ilk seferde tutturma yeteneğini ölçer. Bu yüzden FPY sevkiyat kalite oranından her zaman düşüktür ve aradaki fark tam olarak yeniden işlemeye harcanan emektir.
Hurdaya çıkan parçanın yerine bir parça daha üretmek gerekir; yeniden işlenen parça ise makineyi ikinci kez meşgul eder. Hattınız talebin üzerinde çalışıyorsa bu süre yeni siparişten çalınmıştır ve o siparişin katkı payı da kayıptır.
Araç bu kalemi kendiliğinden eklemez, çünkü doğru cevabı hattınızın doluluğuna bağlıdır. Talebin altında çalışıyorsanız yazmayın; üstünde çalışıyorsanız yeniden işleme birim maliyetine kaçırılan üretimin katkı payını da ekleyin. Aynı hesabı duruşlar için duruş maliyeti aracında ayrı yapıyoruz.
Bu araç bilerek sektör ortalaması vermiyor. Yayınlanmış fire bantlarının çoğunun kaynağı doğrulanabilir değil; üstelik aynı sektörde bile ürün karmaşıklığı, parti büyüklüğü ve kalıp yaşı rakamı katlıyor.
Anlamlı olan tek karşılaştırma kendi geçmiş döneminizdir. Aynı ürün, aynı süreç ve aynı vardiya düzeni için geçen ayın verisini de hesaplayın; iki rakamı yan yana koyduğunuzda eğilimi görürsünüz. Firenin nereden geldiğini bulmak için kalite kontrol planı ve enjeksiyonda fire azaltma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hurda kurtarılamayan parçadır: o parçaya harcanan malzeme, işçilik ve enerji tamamen kaybedilmiştir, geriye yalnız varsa hurda satış değeri kalır. Yeniden işleme ise kurtarılan parçadır: parça satılabilir hâle gelir, ama düzeltme işçiliği, ek malzeme ve tekrar giden kapasite maliyet olarak eklenir. İkisi ayrı hesaplanmalıdır çünkü çözümleri de ayrıdır. Yüksek hurda genelde süreç yeteneği veya hammadde sorununa, yüksek yeniden işleme ise ayar, montaj ve talimat sorununa işaret eder. İkisini tek bir "fire" rakamında toplayan raporlar hangi soruna bakılacağını gizler.
FPY, hiç düzeltmeye uğramadan ilk seferde doğru çıkan parçaların oranıdır: (Toplam üretim − Hurda − Yeniden işlenen) ÷ Toplam üretim. Yeniden işlenen parça sonunda satılabilir hâle gelse bile FPY'ye girmez, çünkü FPY'nin ölçtüğü şey ürünün son hâli değil sürecin ilk seferde tutturma yeteneğidir. Bu yüzden FPY, sevkiyat kalite oranından her zaman düşüktür ve düşük olması gerekir; ikisinin arasındaki fark tam olarak yeniden işlemeye harcadığınız emektir.
Bu araç size sektör kıyas bandı vermiyor ve bu bilinçli bir tercih. İnternette dolaşan "imalatta normal fire yüzde şu kadardır" rakamlarının kaynağı çoğu zaman doğrulanabilir değil ve süreçten sürece uçurum farkı var: aynı fabrikada talaşlı imalatın firesiyle enjeksiyonun firesi karşılaştırılamaz. Doğru kıyas ölçütü kendi geçmişinizdir. Aynı ürün ve aynı süreç için geçen ayın rakamını hesaplayın, bu ayınkiyle yan yana koyun; yönü sabit bir eğilim, bir sektör ortalamasından çok daha fazlasını söyler.
Doğrudan görünenler: düzeltme işçiliği, sökülüp yeniden takılan parçalar, ek boya veya kaplama, tekrar kalite kontrol süresi. Çoğu işletmenin unuttuğu kalem ise kapasitedir. Yeniden işlenen bir parça makineyi ikinci kez meşgul eder; hat zaten doluysa o süre yeni siparişten çalınmıştır ve o siparişin katkı payı da kayıptır. Hattınız talebin altında çalışıyorsa bu kalemi yazmayın; talebin üstünde çalışıyorsanız birim maliyete kaçırılan üretimin katkı payını da ekleyin.
Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz hiçbir adet ve tutar sunucuya gönderilmez, tarayıcıya da yazılmaz. Sayfayı kapattığınızda girdileriniz kaybolur. Sonucu saklamak isterseniz "Sonucu kopyala" düğmesiyle panoya alıp kendi dosyanıza yapıştırabilirsiniz; kopyalanan metinde hangi formül sürümüyle hesaplandığı da yazar.
Hurda ve yeniden işleme kaydı iş emrinin içinde tutulduğunda fire oranı ile FPY kendiliğinden çıkar; hangi ürün, hangi vardiya ve hangi tezgâh sorumlu olduğu da görünür. Kendi ürünlerinizle demo ortamında görelim.