Bilançodan dört, gelir tablosundan iki rakam girin; kârlılık, borçluluk ve verimlilik oranlarınız birlikte çıksın. Araç yalnız sonucu değil ROE'nin hangi üç bileşenden oluştuğunu da gösterir — çünkü oranın kaç olduğu değil, neden o kadar olduğu iş değiştirir.
Tutarları Türkçe biçimde yazabilirsiniz: 4.800.000,50 gibi. Nokta binlik, virgül ondalık ayracı sayılır.
| Oran | Formül | Kullanılan tutarlar | Sonuç |
|---|---|---|---|
| KÂRLILIK — kazanç üretme gücü | |||
| Net kâr marjı | Net kâr ÷ Net satışlar | — | — |
| ROA · aktif kârlılığı | Net kâr ÷ Toplam varlıklar | — | — |
| ROE · özkaynak kârlılığı | Net kâr ÷ Özkaynak | — | — |
| BORÇLULUK — kimin parasıyla çalışılıyor | |||
| Borçlanma oranı | Toplam borç ÷ Toplam varlık | — | — |
| Özkaynak çarpanı | Toplam varlık ÷ Özkaynak | — | — |
| Finansal kaldıraç (borç ÷ özkaynak) | Toplam borç ÷ Özkaynak | — | — |
| VERİMLİLİK — varlık ne kadar çalıştırılıyor | |||
| Aktif devir hızı | Net satışlar ÷ Toplam varlık | — | — |
—
| Adım | Ne yapılıyor | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1 | Bilanço denkliğinden özkaynak bulunur | — | — |
| 2 | Varlık tabanı seçilir (ortalama veya dönem sonu) | — | — |
| 3 | Özkaynak tabanı seçilir | — | — |
| 4 | Net kâr marjı = Net kâr ÷ Net satış | — | — |
| 5 | Aktif devir hızı = Net satış ÷ Varlık tabanı | — | — |
| 6 | ROA = Net kâr marjı × Aktif devir hızı | — | — |
| 7 | Özkaynak çarpanı = Varlık tabanı ÷ Özkaynak tabanı | — | — |
| 8 | ROE = ROA × Özkaynak çarpanı (DuPont) | — | — |
| 9 | Doğrulama: ROE doğrudan Net kâr ÷ Özkaynak | — | — |
| 10 | Borçlanma oranı = Toplam borç ÷ Toplam varlık | — | — |
Dokuzuncu satır bir kontroldür: DuPont ayrıştırmasıyla bulunan ROE ile doğrudan bölmeyle bulunan ROE aynı çıkmalıdır. Aynı çıkmıyorsa girdilerden biri tutarsızdır.
Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz tutarlar sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Bu araç bilgilendirme amaçlıdır ve mali analiz raporu yerine geçmez; kredi başvurusu, ortaklık veya yatırım kararı gibi bağlayıcı işlemlerden önce mali müşavirinize danışın.
Net kâr marjı = Net kâr ÷ Net satışlar. Her 100 lira satıştan kaç lira kâr kaldığını söyler. Fiyatlama ve gider disiplininin ortak sonucudur.
ROA = Net kâr ÷ Toplam varlık. Varlıkların — kimin parasıyla alınmış olursa olsun — ne kadar kâr ürettiğini ölçer.
ROE = Net kâr ÷ Özkaynak. Yalnız ortağın koyduğu paranın getirisidir. ROE'yi tek başına okumak yanıltıcıdır: aynı ROE, yüksek marjla da yüksek borçla da elde edilebilir. Hangisiyle elde edildiğini ayrıştırma tablosu gösterir.
Borçlanma oranı = Toplam borç ÷ Toplam varlık. Varlıkların yüzde kaçının borçla finanse edildiğini verir. %55 çıkması, her 100 liralık varlığın 55 lirasının başkasının parasıyla alındığı anlamına gelir.
Özkaynak çarpanı = Toplam varlık ÷ Özkaynak. Aynı bilgiyi kat cinsinden söyler ve DuPont zincirinin son halkasıdır. Çarpan 2,24 ise ortağın her 1 lirası 2,24 liralık varlığı çeviriyor demektir.
Yüksek borç kendi başına hata değildir. Belirleyici olan, varlığın getirisinin borcun maliyetini aşıp aşmadığıdır. Aşıyorsa borç kazandırır; aşmıyorsa aynı kaldıraç zararı da büyütür.
Aktif devir hızı = Net satışlar ÷ Toplam varlık. Her 1 liralık varlıkla kaç lira satış yapıldığını gösterir. Marketçilikte yüksek, ağır makine parkı olan imalatta düşüktür — bu yüzden sektörler arası karşılaştırmaya elverişli değildir.
Üç oran şu zincirde birleşir:
ROE = Net kâr marjı × Aktif devir hızı × Özkaynak çarpanı
Bu ayrıştırma, ROE düştüğünde nereye bakılacağını söyler: marj mı daraldı, varlıklar mı yavaşladı, yoksa borç mu azaldı? Üç ayrı soru, üç ayrı iş demektir.
Zamanlama. Kâr bir döneme, varlık tek bir güne aittir. Yıl içinde büyük bir yatırım yapıldıysa dönem sonu varlığını kullanmak ROA'yı olduğundan düşük gösterir. Dönem başı tutarlarını da girerek ortalamayı kullanın.
Eksi özkaynak. Borçlar varlıkları aştığında ROE hesaplanabilir ama yorumlanamaz; zararla eksi özkaynağın bölümü artı bir yüzde üretir. Araç böyle bir durumda uyarı verir.
Tek dönem. Tek yılın oranı fotoğraftır, film değildir. En az üç dönemi yan yana koyun. Kalemlerin ne anlama geldiği için gelir tablosu ve bilanço yazılarımıza bakabilirsiniz.
ROA (aktif kârlılığı) net kârı toplam varlıklara böler ve şu soruya cevap verir: elimdeki bütün varlıklar, kimin parasıyla alınmış olursa olsun, ne kadar kâr üretiyor? ROE (özkaynak kârlılığı) net kârı yalnızca ortakların koyduğu sermayeye böler: ortağın parası ne kazandırıyor? İkisi arasındaki farkı borç yaratır. Borçla çalışan bir işletmede ROE, ROA'dan yüksek çıkar; bu bir başarı göstergesi değil, kaldıracın matematiksel sonucudur.
Net kâr ve net satış bir dönemin tamamına aittir; varlık ve özkaynak ise tek bir güne aittir. Bir yılın kârını yılsonundaki varlığa bölmek, yıl içinde yapılan büyük bir yatırımı hesabın dışında bırakır ve oranı olduğundan düşük gösterir. Bu yüzden literatürde dönem başı ile dönem sonunun ortalaması kullanılır. Bu araçta dönem başı tutarlarını girmek isteğe bağlıdır; girerseniz ortalama, girmezseniz dönem sonu tutarı kullanılır ve hangisinin kullanıldığı ekranda yazar.
Tek başına bir hüküm vermez. Borçlanma oranı varlıkların yüzde kaçının borçla finanse edildiğini gösterir; yüksek oran hem kırılganlık hem de sermayeyi verimli kullanma anlamına gelebilir. Belirleyici olan borcun maliyeti ile varlığın getirisidir: aktif kârlılığınız borcun faizinden yüksekse borç kazandırır, düşükse eritir. Ayrıca borcun vadesi de önemlidir; kısa vadeli borçla uzun vadeli yatırım yapmak oranın kendisinden daha risklidir.
Net satışların toplam varlıklara bölümüdür ve her bir lira varlıkla kaç lira satış yapıldığını söyler. 2 değeri, 1 liralık varlıkla 2 lira satış yapıldığı anlamına gelir. Marketçilikte yüksek, ağır makine parkı olan imalatta düşük çıkması yapısaldır; bu yüzden farklı sektörleri bu oranla karşılaştırmak yanıltıcıdır. Anlamlı okuma kendi geçmiş dönemlerinizle yapılan karşılaştırmadır.
Özkaynak eksiye düştüğünde, yani borçlar varlıkları aştığında, ROE formülü matematiksel olarak çalışır ama sonucu yorumlanamaz: zarar eden bir işletmede eksi kâr eksi özkaynağa bölününce artı bir yüzde çıkar ve tablo olduğundan iyi görünür. Bu durumda oran hesaplamak yerine teknik iflas riskini, borç yapısını ve nakit akışını ele almak gerekir. Araç bu durumda oranı gizlemez, ama yorumlanamaz olduğunu açıkça yazar.
Bu oranların değeri tek bir yılda değil, dönem dönem izlenmesinde. Satış, maliyet, stok ve cari kayıtları aynı sistemde tutulduğunda gelir tablosu ve bilanço her ay hazır olur; oranlar da kendiliğinden çıkar.