Bilançonuzun dönen varlık ve kısa vadeli borç kalemlerini girin; cari oran, asit-test oranı ve nakit oran her adımı görünecek şekilde hesaplansın. Araç size "iyi" ya da "kötü" demez — yaygın değerlendirme aralığını gösterir, yorumu sektörünüzü bilen size bırakır.
Tutarları Türkçe biçimde yazabilirsiniz: 1.250.000,50 gibi. Nokta binlik, virgül ondalık ayracı sayılır.
| Adım | Ne yapılıyor | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1 | Dönen varlıklar toplamı alınır | — | — |
| 2 | Stoklar ve likit olmayan kalemler düşülür | — | — |
| 3 | Hazır değerler ve menkul kıymetler toplanır | — | — |
| 4 | Payda: kısa vadeli yükümlülükler | — | — |
| 5 | Cari oran = Dönen varlıklar ÷ KVYK | — | — |
| 6 | Asit-test = (Dönen − Stok − Peşin) ÷ KVYK | — | — |
| 7 | Nakit oran = (Hazır + Menkul) ÷ KVYK | — | — |
| 8 | Net işletme sermayesi = Dönen varlıklar − KVYK | — | — |
Oranlar birimsizdir; "1,64" ifadesi kısa vadeli borcun 1,64 katı dönen varlık bulunduğu anlamına gelir.
| Oran | Literatürde sık anılan aralık | Sizin değeriniz | Aralığa göre konum | Aralığın güvenilir olmadığı durumlar |
|---|---|---|---|---|
| Cari oran | 1,5 – 2,0 | — | — | Peşin satış yapan, stoğu hızlı dönen perakende ve gıda işlerinde 1'in altı olağandır. Proje bazlı imalat ve taahhütte 2 bile dar kalabilir. |
| Asit-test oranı | 1,0 civarı | — | — | Stoğun ağırlıklı olduğu iş kollarında (mobilya, yedek parça) düşük çıkması yapısaldır. Hizmet işletmelerinde stok neredeyse yoktur, oran cari orana yaklaşır. |
| Nakit oran | 0,20 civarı | — | — | Rotatif kredi limiti açık olan işletmede düşük nakit oran taşınabilir. Nakit tahsilatın günlük olduğu işlerde ise yüksek çıkması atıl para anlamına gelebilir. |
Bu aralıklar hüküm değil, başlangıç noktasıdır. Aynı oran bir sektörde rahatlık, başka bir sektörde sıkışıklık işareti olabilir. Kendi rakamınızı önce geçmiş dönemlerinizle, sonra aynı işi yapan işletmelerle karşılaştırın.
Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz tutarlar sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Sonuçları ekran görüntüsüyle saklayabilirsiniz. Bu araç bilgilendirme amaçlıdır ve mali analiz raporu yerine geçmez; bağlayıcı bir karar vermeden önce mali müşavirinize danışın.
Üçü de aynı paydayı kullanır — kısa vadeli yükümlülükler — ama payda hangi varlığı saydıklarına göre farklı sorulara cevap verir.
Cari oran = Dönen varlıklar ÷ KVYK. "Bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen her şeyi toplarsam, bir yıl içinde ödemem gereken borcu karşılar mı?"
Asit-test oranı = (Dönen varlıklar − Stoklar − Peşin ödenmiş giderler) ÷ KVYK. "Tek bir ürün bile satmasam, elimdeki nakit ve alacaklarla borcumu ödeyebilir miyim?"
Nakit oran = (Hazır değerler + Menkul kıymetler) ÷ KVYK. "Hiç tahsilat yapamasam, bugün kasada ve bankada duran parayla borcun ne kadarını kapatırım?"
Stok bir varlıktır ama borç ödemez. Ödeme yapabilmesi için önce satılması, sonra tahsil edilmesi gerekir; her ikisi de zaman alır ve her ikisi de kesin değildir. Satılmayan stok, defterde 480 bin lira görünse bile kapıdaki icra memuruna bir şey ifade etmez.
Bu yüzden cari oran ile asit-test oranı arasındaki mesafe kendi başına bir bilgidir. İki oran birbirine yakınsa ödeme gücünüz stoğa bağımlı değildir; arada büyük fark varsa likiditeniz "stoğun satılacağı" varsayımına dayanıyor demektir. O varsayımı sınamak için stok devir hızına bakmak gerekir.
Oranı yükselten üç kalem vardır ve üçü de sorunlu olabilir: satılmayan stok, tahsil edilemeyen alacak, atıl bekleyen nakit. Bunların hepsi cari oranı yukarı çeker, ama hiçbiri işletmeyi güçlendirmez.
Bu yüzden oranı hesaplayıp bırakmayın. Alacaklarınızın yaşını (kaç günlük olduğunu), stoğunuzun devir hızını ve nakdin ne kadarının gerçekten serbest olduğunu ayrıca sorgulayın. Oran bir termometredir; hastalığın adını koymaz, sıcaklığı ölçer.
Üç kalem de bilançonun kendisinde vardır: dönen varlıklar aktifin ilk grubu, kısa vadeli yükümlülükler pasifin ilk grubudur. Stoklar dönen varlıkların içindeki alt kalemdir. Mizandan çalışıyorsanız 100–199 arası hesaplar dönen varlıkları, 300–399 arası hesaplar kısa vadeli yabancı kaynakları verir.
Bilançonun hangi satırının ne anlama geldiğini bilanço nasıl okunur yazımızda, mizandan bilançoya nasıl geçildiğini mizan yazımızda anlattık. Oranın anlamlı olması için tarih tutarlılığı şarttır: üç kalem de aynı gün itibarıyla alınmalıdır.
İkisi de kısa vadeli borç ödeme gücünü ölçer, farkları payda hangi varlıkların sayıldığıdır. Cari oran dönen varlıkların tamamını sayar; stoklar da içindedir. Asit-test oranı stokları ve peşin ödenmiş giderleri çıkarır, çünkü bunlar borcu ödemek için doğrudan kullanılamaz: stoğun önce satılması, sonra tahsil edilmesi gerekir. İki oran arasındaki fark ne kadar büyükse, ödeme gücünüz o kadar çok stoğun satılmasına bağlıdır.
Bütün sektörler için geçerli tek bir ideal değer yoktur. Ders kitaplarında 1,5 ile 2 arası bir aralık sıkça anılır, ancak bu bir genelleme olarak okunmalıdır. Peşin satış yapan ve stoğu hızlı dönen bir markette cari oran 1'in altında olabilir ve bu işletme rahat çalışıyor olabilir; proje bazlı imalatta ise 2 bile dar kalabilir. Anlamlı karşılaştırma kendi geçmiş dönemlerinizle ve aynı işi yapan işletmelerle yapılır.
Çünkü nakit oran yalnızca kasa, banka ve nakde çevrilebilir menkul kıymetleri sayar; alacakları bile hesaba katmaz. Bu en katı ölçüdür ve düşük çıkması olağandır. Kasada gereğinden fazla para tutmak da bir maliyettir: atıl duran nakit ne borcu azaltır ne de getiri sağlar. Bu oran daha çok bir dip nokta ölçüsüdür, hiçbir tahsilat gelmese kaç günlük borcu karşılayabileceğinizi gösterir.
Hayır. Yüksek cari oran, dönen varlıkların atıl kaldığı anlamına da gelebilir: satılmayan stok, tahsil edilemeyen alacak ve boşta duran nakit oranı yükseltir. Oranın payına giren kalemin kalitesine bakmak gerekir. Alacakların yaşlandırma raporu ve stoğun devir hızı, tek başına oranın kendisinden daha çok şey anlatır.
Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz hiçbir tutar sunucuya gönderilmez, kaydedilmez ve üçüncü taraflarla paylaşılmaz. Sayfayı kapattığınızda veriler kaybolur. E-posta veya kayıt istenmez.
Likidite oranı yılsonu bilançosunda görüldüğünde iş işten geçmiş olur. Cari hesap, kasa, banka ve stok kayıtları aynı sistemde tutulduğunda bu üç oran her ay kendiliğinden çıkar.