Bilançonuzun dönen varlık ve kısa vadeli borç kalemlerini girin; cari oran, asit-test oranı ve nakit oran her adımı görünecek şekilde hesaplansın. Araç size "iyi" ya da "kötü" demez — yaygın değerlendirme aralığını gösterir, yorumu sektörünüzü bilen size bırakır.
Tutarları Türkçe biçimde yazabilirsiniz: 1.250.000,50 gibi. Nokta binlik, virgül ondalık ayracı sayılır.
| Adım | Ne yapılıyor | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1 | Dönen varlıklar toplamı alınır | — | — |
| 2 | Stoklar ve likit olmayan kalemler düşülür | — | — |
| 3 | Hazır değerler ve menkul kıymetler toplanır | — | — |
| 4 | Payda: kısa vadeli yükümlülükler | — | — |
| 5 | Cari oran = Dönen varlıklar ÷ KVYK | — | — |
| 6 | Asit-test = (Dönen − Stok − Peşin) ÷ KVYK | — | — |
| 7 | Nakit oran = (Hazır + Menkul) ÷ KVYK | — | — |
| 8 | Net işletme sermayesi = Dönen varlıklar − KVYK | — | — |
Oranlar birimsizdir; "1,64" ifadesi kısa vadeli borcun 1,64 katı dönen varlık bulunduğu anlamına gelir.
| Oran | Literatürde sık anılan aralık | Sizin değeriniz | Aralığa göre konum | Aralığın güvenilir olmadığı durumlar |
|---|---|---|---|---|
| Cari oran | 1,5 – 2,0 | — | — | Peşin satış yapan, stoğu hızlı dönen perakende ve gıda işlerinde 1'in altı olağandır. Proje bazlı imalat ve taahhütte 2 bile dar kalabilir. |
| Asit-test oranı | 1,0 civarı | — | — | Stoğun ağırlıklı olduğu iş kollarında (mobilya, yedek parça) düşük çıkması yapısaldır. Hizmet işletmelerinde stok neredeyse yoktur, oran cari orana yaklaşır. |
| Nakit oran | 0,20 civarı | — | — | Rotatif kredi limiti açık olan işletmede düşük nakit oran taşınabilir. Nakit tahsilatın günlük olduğu işlerde ise yüksek çıkması atıl para anlamına gelebilir. |
Bu aralıklar hüküm değil, başlangıç noktasıdır. Aynı oran bir sektörde rahatlık, başka bir sektörde sıkışıklık işareti olabilir. Kendi rakamınızı önce geçmiş dönemlerinizle, sonra aynı işi yapan işletmelerle karşılaştırın.
Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz tutarlar kaydedilmez. Sonucu saklamak için e-postanıza gönderebilirsiniz; değerler yalnızca PDF hazırlanırken sunucuya gider, orada saklanmaz. Bu araç bilgilendirme amaçlıdır ve mali analiz raporu yerine geçmez; bağlayıcı bir karar vermeden önce mali müşavirinize danışın.
Üç oranın paydası aynıdır: kısa vadeli yükümlülükler, yani bir yıl içinde ödenecek borçlar. Fark, paya hangi varlıkların alındığındadır. Aşağıdaki örneklerin hepsi aynı bilançodan; hesaplayıcı da bu rakamlarla açılır.
| Örnek bilanço | Tutar | Hangi orana girer |
|---|---|---|
| Hazır değerler (kasa, banka) | 145.000 ₺ | Üç orana da |
| Menkul kıymetler | 25.000 ₺ | Üç orana da |
| Ticari ve diğer alacaklar | 570.000 ₺ | Cari ve asit-test |
| Stoklar | 480.000 ₺ | Yalnız cari |
| Peşin ödenmiş giderler | 30.000 ₺ | Yalnız cari |
| Dönen varlıklar toplamı | 1.250.000 ₺ | Cari oranın payı |
| Kısa vadeli yükümlülükler | 760.000 ₺ | Üç oranın paydası |
Rakamların hepsi bilançoda vardır: dönen varlıklar aktifin ilk grubu, kısa vadeli yükümlülükler pasifin ilk grubudur. Mizandan çalışıyorsanız 100–199 arası hesaplar dönen varlıkları, 300–399 arası hesaplar kısa vadeli yabancı kaynakları verir. Bilançonun hangi satırının ne anlama geldiğini bilanço nasıl okunur yazımızda, mizandan bilançoya nasıl geçildiğini mizan yazımızda anlattık. Oranın anlamlı olması için bütün kalemler aynı gün itibarıyla alınmalıdır.
Cari oran = Dönen varlıklar ÷ Kısa vadeli yükümlülükler
Sorduğu soru şudur: "Bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen her şeyi toplarsam, bir yıl içinde ödemem gereken borcu karşılar mı?" Stoklar, alacaklar ve peşin ödenmiş giderler dahil bütün dönen varlıklar paya girer.
Örnek: 1.250.000 ₺ ÷ 760.000 ₺ = 1,64
Kısa vadeli her 1 liralık borca karşı 1,64 liralık dönen varlık var. Aradaki fark net işletme sermayesidir: 1.250.000 − 760.000 = 490.000 ₺.
Cari oran en geniş ölçüdür, bu yüzden yanıltması da en kolay olandır: satılmayan stok ve tahsil edilemeyen alacak da oranı yükseltir. Dönen varlıkların ne kadarının stoğun satılmasını beklemeden nakde döneceğini asit-test oranı gösterir.
Asit-test oranı = (Dönen varlıklar − Stoklar − Peşin ödenmiş giderler) ÷ Kısa vadeli yükümlülükler
Türkçe kaynaklarda likidite oranı diye de geçer. Sorduğu soru şudur: "Tek bir ürün bile satmasam, elimdeki nakit ve alacaklarla borcumu ödeyebilir miyim?"
Örnek: (1.250.000 − 480.000 − 30.000) ÷ 760.000 = 740.000 ÷ 760.000 = 0,97
Stok satılmadan kısa vadeli borcun yaklaşık yüzde 97'si karşılanabiliyor.
Stok bir varlıktır ama borç ödemez. Ödeme yapabilmesi için önce satılması, sonra tahsil edilmesi gerekir; ikisi de zaman alır ve ikisi de kesin değildir. Peşin ödenmiş giderler ve benzeri kalemler (gelecek aylara ait giderler, devreden KDV) ise nakde dönmez. Bu yüzden ikisi de paydan çıkarılır. Verilen sipariş avansları bilançoda Stoklar grubunda durur; stok tutarının içindeyse ayrıca düşülmez.
Bazı kaynaklar yalnız stoğu düşer. O tanımla aynı örnekte oran (1.250.000 − 480.000) ÷ 760.000 = 1,01 çıkar. Kendi oranınızı başka bir raporla karşılaştırırken aynı tanımın kullanıldığına bakın; bu araçta peşin ödenmiş gider alanına 0 yazarsanız yalnız stok düşülür.
Cari oran ile asit-test oranı arasındaki mesafe de bir bilgidir. Örnekte fark 0,67: ödeme gücünün önemli bir kısmı stoğun satılmasına bağlı. Bu varsayımı sınamak için stok devir hızını hesaplayın; stok yavaş dönüyorsa cari oranın gösterdiği rahatlık kâğıt üzerinde kalır.
Nakit oran = (Hazır değerler + Menkul kıymetler) ÷ Kısa vadeli yükümlülükler
En katı ölçüdür, alacakları bile saymaz. Sorduğu soru şudur: "Hiç tahsilat yapamasam, bugün kasada ve bankada duran parayla borcun ne kadarını kapatırım?"
Örnek: (145.000 + 25.000) ÷ 760.000 = 170.000 ÷ 760.000 = 0,22
Bugünkü parayla kısa vadeli borcun yaklaşık yüzde 22'si kapanıyor.
Nakit oranın düşük çıkması olağandır; kasada gereğinden fazla para tutmanın da bir maliyeti vardır. Bu oran bir dip nokta ölçüsüdür, tahsilat durursa ne kadar dayanabileceğinizi gösterir. Hangi gün hangi ödemenin yapılacağını ise oran değil nakit akışı planı söyler.
Bütün işletmeler için geçerli tek bir doğru değer yoktur. Ders kitaplarında sık anılan aralıklar aşağıda; bunlar hüküm değil, karşılaştırmaya başlamak için bir çıkış noktasıdır. Araç da bu yüzden "iyi" ya da "kötü" demez, değerinizin aralığın neresinde kaldığını gösterir.
| Oran | Sık anılan aralık | Düşük çıkarsa neye bakılır | Yüksek çıkarsa neye bakılır |
|---|---|---|---|
| Cari oran | 1,5 – 2,0 | Kısa vadeli borç dönen varlığa yaklaşmış. Vadesi yaklaşan borçlara, açık kredi limitine ve tahsilat süresine bakın. | Satılmayan stok, tahsil edilemeyen alacak ya da atıl nakit oranı yükseltiyor olabilir. Payın içindeki kalemlerin kalitesine bakın. |
| Asit-test oranı | 1,0 civarı | Ödeme gücü stoğun satılmasına bağlı. Stoğun ne hızla döndüğüne bakın. | Alacakların yaşına bakın: vadesi geçmiş alacak oranı yükseltir ama borç ödemez. |
| Nakit oran | 0,20 civarı | Açık kredi limiti ve düzenli tahsilat varsa taşınabilir. Yoksa yakın tarihli ödemeleri tek tek sıralayın. | Kasada bekleyen para ne borcu azaltır ne getiri sağlar. Ne kadarının gerçekten serbest olduğuna bakın. |
Aynı oran bir sektörde rahatlık, başka bir sektörde sıkışıklık işareti olabilir. Peşin satış yapan ve stoğu hızlı dönen perakende ve gıda işlerinde cari oranın 1'in altında olması olağandır; proje bazlı imalat ve taahhütte 2 bile dar kalabilir. Stoğun ağırlıklı olduğu iş kollarında (mobilya, yedek parça) asit-test oranının düşük çıkması yapısaldır. Stoğu neredeyse olmayan hizmet işletmelerinde ise asit-test oranı cari orana yaklaşır.
Aynı işletmenin oranları yıl içinde de oynar. Örnekteki işletme sezon öncesi 200.000 ₺'lik malı vadeli alırsa stok ve kısa vadeli borç aynı tutarda artar: cari oran 1,64'ten 1,51'e, asit-test oranı 0,97'den 0,77'ye, nakit oran 0,22'den 0,18'e iner. Net işletme sermayesi ise 490.000 ₺'de kalır. Bu düşüş sezon hazırlığının sonucudur; mal satılıp tahsil edildikçe oranlar yeniden yükselir. Bu yüzden oranınızı önce geçen yılın aynı dönemiyle, sonra aynı işi yapan işletmelerle karşılaştırın.
Oranı yükselten üç kalem vardır ve üçü de sorunlu olabilir: satılmayan stok, tahsil edilemeyen alacak, atıl bekleyen nakit. Bunların hepsi cari oranı yukarı çeker ama hiçbiri işletmeyi güçlendirmez. Bu yüzden oranı hesaplayıp bırakmayın; alacaklarınızın yaşını, stoğunuzun devir hızını ve nakdin ne kadarının gerçekten serbest olduğunu ayrıca sorgulayın. Oran bir termometredir; hastalığın adını koymaz, sıcaklığı ölçer.
Likidite oranları kısa vadeyi ölçer. Kârlılık, borç yapısı ve varlıkların ne kadar çalıştığı için finansal oran analizi aracına bakın.
Likidite oranı denince çoğu zaman üç oran birlikte kastedilir ve üçünün paydası da kısa vadeli yükümlülüklerdir. Cari oran = dönen varlıklar ÷ kısa vadeli yükümlülükler. Asit-test oranı = (dönen varlıklar − stoklar − peşin ödenmiş giderler) ÷ kısa vadeli yükümlülükler; dar anlamda likidite oranı denince bu oran anlaşılır. Nakit oran = (hazır değerler + menkul kıymetler) ÷ kısa vadeli yükümlülükler. Bütün tutarlar aynı tarihli bilançodan alınmalıdır.
İkisi de kısa vadeli borç ödeme gücünü ölçer, farkları payda hangi varlıkların sayıldığıdır. Cari oran dönen varlıkların tamamını sayar; stoklar da içindedir. Asit-test oranı stokları ve peşin ödenmiş giderleri çıkarır, çünkü bunlar borcu ödemek için doğrudan kullanılamaz: stoğun önce satılması, sonra tahsil edilmesi gerekir. İki oran arasındaki fark ne kadar büyükse, ödeme gücünüz o kadar çok stoğun satılmasına bağlıdır.
Bütün sektörler için geçerli tek bir ideal değer yoktur. Ders kitaplarında 1,5 ile 2 arası bir aralık sıkça anılır, ancak bu bir genelleme olarak okunmalıdır. Peşin satış yapan ve stoğu hızlı dönen bir markette cari oran 1'in altında olabilir ve bu işletme rahat çalışıyor olabilir; proje bazlı imalatta ise 2 bile dar kalabilir. Anlamlı karşılaştırma kendi geçmiş dönemlerinizle ve aynı işi yapan işletmelerle yapılır.
Çünkü nakit oran yalnızca kasa, banka ve nakde çevrilebilir menkul kıymetleri sayar; alacakları bile hesaba katmaz. Bu en katı ölçüdür ve düşük çıkması olağandır. Kasada gereğinden fazla para tutmak da bir maliyettir: atıl duran nakit ne borcu azaltır ne de getiri sağlar. Bu oran daha çok bir dip nokta ölçüsüdür, hiçbir tahsilat gelmese kaç günlük borcu karşılayabileceğinizi gösterir.
Hayır. Yüksek cari oran, dönen varlıkların atıl kaldığı anlamına da gelebilir: satılmayan stok, tahsil edilemeyen alacak ve boşta duran nakit oranı yükseltir. Oranın payına giren kalemin kalitesine bakmak gerekir. Alacakların yaşlandırma raporu ve stoğun devir hızı, tek başına oranın kendisinden daha çok şey anlatır.
Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz tutarlar kaydedilmez ve üçüncü taraflarla paylaşılmaz. Sayfayı kapattığınızda veriler kaybolur. Kayıt istenmez; sonucu saklamak isterseniz sonuçların altındaki kutuya e-posta adresinizi yazın, sonuç PDF olarak gelir. Tutarlar sunucuya yalnızca bu durumda, dosya hazırlanırken gider ve saklanmaz.
Likidite oranı yılsonu bilançosunda görüldüğünde iş işten geçmiş olur. Cari hesap, kasa, banka ve stok kayıtları aynı sistemde tutulduğunda bu üç oran her ay kendiliğinden çıkar.