Dönem verilerinizi girin; stok devir hızınızı, ortalama stoğunuzu ve ürünün ortalama kaç gün stokta beklediğini anında hesaplayın. Kayıt istemez; hesap tarayıcınızda yapılır, girdiğiniz veriler kaydedilmez.
Aktif devir hızını mı arıyorsunuz? O oran stoğu değil bütün varlıkları ölçer: net satışlar ÷ toplam varlıklar. Finansal oran analizi aracında hesaplanır.
Hesaplama tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz veriler kaydedilmez. Satılan malın maliyeti yerine satış cirosu girerseniz devir hızı olduğundan yüksek çıkar — iki değeri karıştırmamak önemlidir.
Hesap üç adımdır: önce ortalama stok bulunur, sonra devir hızı, en son stokta kalma süresi. Örnekler aynı işletmenin rakamlarıyla verildi; hesaplayıcı da bu rakamlarla açılır.
Stok devir hızı = Satılan malın maliyeti ÷ Ortalama stok
Ortalama stok = (Dönem başı stok + Dönem sonu stok) ÷ 2
Devir hızı, stoğun dönem içinde kaç kez tamamen yenilendiğini gösterir. Stok defterde maliyet bedeliyle durduğu için pay da maliyetle alınır: satış tutarı değil, satılan malın maliyeti.
Örnek: yıl içinde satılan malın maliyeti 2.400.000 ₺; dönem başı stok 400.000 ₺, dönem sonu stok 600.000 ₺.
Ortalama stok = (400.000 + 600.000) ÷ 2 = 500.000 ₺
Stok devir hızı = 2.400.000 ÷ 500.000 = 4,80
Stok yıl içinde yaklaşık 4,8 kez yenilenmiş.
Satılan malın maliyeti gelir tablosundaki "satışların maliyeti" satırındadır; stok değerleri dönem başı ve dönem sonu bilançolarından alınır. Stok yıl içinde çok dalgalanıyorsa, özellikle sezonluk işlerde, iki uç noktanın ortalaması yerine aylık stok değerlerinin ortalamasını kullanın.
Ciro ile maliyeti karıştırmak. Satış cirosu girilirse devir hızı, maliyet üzerine eklediğiniz kâr oranı kadar yüksek çıkar. Aynı örnekte 2.400.000 ₺'lik maliyet yerine 3.000.000 ₺'lik ciro girilseydi devir 6,00, stokta kalma süresi 61 gün çıkardı; stok olduğundan hızlı dönüyor görünürdü.
Tek bir ortalamaya bakmak. Hızlı ve yavaş dönen ürünler aynı ortalamada eridiğinde ölü stok görünmez olur. Ürün grubu bazında ayrı hesaplamak, hangi kalemin sermayeyi bağladığını gösterir.
Stokta kalma süresi = Dönem gün sayısı ÷ Stok devir hızı
Devir hızının gün cinsinden söylenişidir: ortalama bir ürünün satılana kadar kaç gün stokta beklediğini gösterir. İngilizce kaynaklarda DIO (days inventory outstanding) diye geçer. Devir hızı yükseldikçe süre kısalır.
Örnek: 365 ÷ 4,80 = 76 gün
Tek bir ayı ölçmek için dönem gün sayısına 30 yazıp o ayın rakamlarını girin: ayda 200.000 ₺'lik satılan malın maliyeti ve 500.000 ₺ ortalama stokla devir 0,40, stokta kalma süresi 75 gün çıkar.
Bu süre, stoğa bağlanan paranın ne kadar süre bağlı kaldığını söyler. Tedarikçiye ödeme vadeniz bu süreden kısaysa aradaki günleri kendi paranızla ya da krediyle karşılarsınız. Stok uzun beklediğinde dönen varlıkların içinde büyür; likidite oranlarında bu, cari oran ile asit-test oranı arasındaki farkın açılması olarak görünür.
Süreyi kısaltmanın bir yolu daha küçük partilerle daha sık sipariş vermektir. Ne zaman sipariş verileceğini ve ne kadar emniyet stoğu tutulacağını yeniden sipariş noktası aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Sektöre göre çok değişir: taze gıdada yılda onlarca kez dönmesi beklenirken, yedek parça veya ağır makine ticaretinde tek haneli değerler normaldir. Bu yüzden başka işletmelerle kıyaslamak yerine önce kendi geçmiş dönemlerinizle karşılaştırın. Asıl sinyal oranın kendisi değil, yönüdür.
| Durum | Ne anlama gelebilir | Nereye bakılır |
|---|---|---|
| Önceki döneme göre düşüyor | Stok birikiyor: satış yavaşlamış ya da gereğinden fazla alım yapılmış olabilir. | Ürün grubu bazında ayrı hesaplayın, hareketsiz kalemleri (ölü stok) ayırın. |
| Önceki döneme göre yükseliyor | Satış artmış ya da stok azaltılmış olabilir. | Stoksuz kalma riskine bakın: kritik seviye ve emniyet stoğu yeterli mi? |
| Başka bir işletmeyle kıyaslanıyor | Sektör, ürün yapısı ve tedarik süresi farklıysa oranlar birbirine benzemez. | Yalnız aynı işi yapan işletmelerle kıyaslayın. |
Devir hızını artırmanın yolları (ABC analizi, ölü stok temizliği ve diğerleri) stok devir hızı yazımızda.
Satılan malın maliyeti kullanılır. Satış cirosu girilirse devir hızı, maliyet üzerine eklediğiniz kâr oranı kadar yüksek çıkar ve gerçeği yansıtmaz. Bazı kaynaklarda ciro üzerinden hesaplanan bir varyant da geçer; hangisini kullanırsanız kullanın dönemler arasında değiştirmeyin, yoksa karşılaştırma anlamsızlaşır.
Stok devir hızı yalnız stoğu ölçer: satılan malın maliyeti ortalama stoğa bölünür ve stoğun dönem içinde kaç kez yenilendiği bulunur. Aktif devir hızı ise bütün varlıkları ölçer: net satışlar toplam varlıklara bölünür ve her 1 liralık varlıkla kaç liralık satış yapıldığı bulunur. Birinin payında maliyet, ötekinde satış tutarı olduğu için iki oran birbirinin yerine kullanılamaz. Aktif devir hızını finansal oran analizi aracında hesaplayabilirsiniz.
Sektöre göre çok değişir; taze gıdada yılda onlarca kez, yedek parça ticaretinde tek haneli değerler normaldir. Genel bir hedef vermek yanıltıcı olur. Doğru yaklaşım kendi geçmiş dönemlerinizle karşılaştırmak ve trendin yönüne bakmaktır.
En yaygın yöntem dönem başı ve dönem sonu stok değerlerinin ortalamasıdır. Stok dalgalanması yüksekse aylık stok değerlerinin ortalaması daha doğru sonuç verir — özellikle sezonluk işlerde iki uç noktanın ortalaması yanıltabilir.
Önce hangi ürün grubunun düşürdüğünü bulun; tek bir toplam ortalama sorunu gizler. Ölü stok tespit edildiğinde indirimle nakde çevirmenin maliyeti, o sermayeyi bağlı tutmanın maliyetiyle karşılaştırılmalıdır. Çoğu durumda dönmeyen stokta indirim, kısa vadeli borçlanmadan ucuza gelir.
Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda çalışır; girdiğiniz veriler kaydedilmez. Sonucu e-postanıza gönderirseniz değerler yalnızca PDF hazırlanırken sunucuya gider, orada saklanmaz.
Stok hareketleri sistemde tutulduğunda devir hızı ve ölü stok raporu kendiliğinden çıkar. Kendi ürün listenizle demo ortamında görelim.