Zarardan kâra geçtiğiniz noktayı adet ve tutar olarak bulun. Sabit maliyet, birim fiyat ve birim değişken maliyetten katkı payı, başabaş noktası ve güvenlik marjı hesaplanır; hedef kâr girerseniz o kâra ulaşmak için gereken satış da çıkar. Bütün tutarları KDV hariç girin.
Başabaş hesabının tamamı tek bir fikre dayanır: her satış, birim başına bir miktar katkı payı üretir ve bu katkılar sabit maliyeti kapatana kadar kâr doğmaz.
| Adım | Formül | Sonuç | Ne anlama gelir |
|---|
Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz veriler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Sayfayı kapattığınızda veriler kaybolur.
Birim katkı payı = Birim satış fiyatı − Birim değişken maliyet
Katkı payı oranı = Birim katkı payı ÷ Birim satış fiyatı
Başabaş adedi = Sabit maliyet ÷ Birim katkı payı
Başabaş tutarı = Sabit maliyet ÷ Katkı payı oranı
Hedef kâr adedi = (Sabit maliyet + Hedef kâr) ÷ Birim katkı payı
Katkı payı, bir adet satıştan sabit maliyeti kapatmaya kalan paradır. Sabit maliyet bölü katkı payı, o sabit yükü kapatmak için kaç adet gerektiğini verir.
Güvenlik marjı = (Mevcut satış − Başabaş satışı) ÷ Mevcut satış
Zarara düşmeden satışlarınızın yüzde kaç düşebileceğini söyler. %10 güvenlik marjı, talepte küçük bir gerilemenin bile sizi zarara sokacağı anlamına gelir; %40 ise dalgalanmaya dayanıklı bir yapıyı gösterir.
Bu oran aynı zamanda risk iştahınızın ölçüsüdür: sabit maliyeti artıran her karar (yeni kiralama, yeni kadro, yeni makine) güvenlik marjını düşürür. Yatırım kararlarını marjın kaç puan düşeceğini bilerek verin.
Sabit maliyet gerçekte sonsuza kadar sabit değildir. Belli bir hacimden sonra ikinci vardiya, ikinci depo veya yeni tezgâh gerekir; sabit maliyet basamak basamak yükselir. Bu yüzden başabaş hesabı yalnızca mevcut kapasite aralığında geçerlidir.
Değişken maliyet tarafında da varsayım vardır: birim maliyetin adetten bağımsız olduğu kabul edilir. Miktar iskontosu alıyorsanız veya fire hacimle değişiyorsa, hesabı çalıştığınız aralıktaki ortalama birim maliyetle yapın.
Zamanlamayı göstermez. Başabaşı geçmiş olmak kasada para olduğu anlamına gelmez; vadeli satış yaptıysanız kâr tabloda, para müşteridedir. Nakit planını ayrı yapın.
Stok etkisini de göstermez. Ürettiğiniz ama satmadığınız mal, değişken maliyeti tükettiği hâlde katkı payı üretmez. Hesabı üretim adediyle değil, satış adediyle yapın.
Ölçüt tek bir sorudur: bu ay hiç satış yapmasaydınız bu gider yine oluşur muydu? Kira, maaş bordrosu, muhasebe ücreti, abonelikler ve sigorta satış olmasa da öderiniz; bunlar sabittir. Hammadde, ambalaj, kargo, satış primi ve pazaryeri komisyonu ise ancak satış olunca doğar; bunlar değişkendir. Elektrik gibi karma kalemleri ikiye bölün: asgari abonelik bedeli sabit, üretimle artan kısım değişkendir.
Adet üzerinden tek bir başabaş sayısı çıkmaz, çünkü ürünlerin katkı payları farklıdır. İki pratik yol vardır. Birincisi, ortalama sepet üzerinden gitmek: ortalama satış fiyatı ve ortalama değişken maliyet girip sonucu adet değil sipariş sayısı olarak okumak. İkincisi, tutar üzerinden gitmek: toplam hasılat ve toplam değişken maliyetten ortalama katkı payı oranını bulup başabaşı ciro olarak hesaplamak. İkinci yol ürün karması değişmediği sürece daha sağlamdır.
Tek ürün veya birbirine yakın ürünler satıyorsanız adet daha kullanışlıdır; üretim ve satış hedefi doğrudan adet üzerinden konuşulur. Ürün çeşidi çoksa tutar daha anlamlıdır, çünkü karışık sepette adet karşılaştırılabilir bir birim değildir. Araç ikisini birden verir: başabaş tutarı, başabaş adedi ile birim fiyatın çarpımına eşittir.
Evet, aksi hâlde başabaş noktası olduğundan düşük çıkar ve işletme kârlı görünürken siz karşılıksız çalışırsınız. İşin başındaki ortağın emeğinin piyasa karşılığını sabit maliyete yazın. Aynı şey ortağa ait dükkânda kira ödenmemesi için de geçerlidir: kira ödenmiyor olsa bile o mekânın kiraya verilseydi getireceği tutar gerçek bir maliyettir.
Hayır, bütün tutarları KDV hariç girin. KDV işletmenin geliri değildir; müşteriden tahsil edilip devlete aktarılır. KDV dahil fiyat girilirse katkı payı olduğundan yüksek, başabaş noktası olduğundan düşük çıkar. Aynı şekilde değişken maliyetleri de KDV hariç yazın; indirim konusu yapılan KDV sizde kalmaz.
Sabit ve değişken maliyetler her ay değişir; hesabı elle güncellemek unutulur. Satış, maliyet ve gider kayıtları tek yerde tutulduğunda katkı payı ile başabaş noktası dönem dönem kendiliğinden çıkar.