Dört hesap tek sayfada: zam, indirim, ardışık (kademeli) iskonto ve marj ile markup çevirisi. Aracın asıl işi iki yanılgıyı kırmak: %10 + %5 ardışık iskonto %15 değil %14,5 eder, ve %50 markup %50 marj değil %33,33 marj demektir. Her ikisi de her satışta para kaybettirir.
Yeni Fiyat = Eski Fiyat × (1 + Zam Oranı ÷ 100)
Fiyatın içinde ne var, ne kadarı kâr? Fiyat kırılım analizi aracıyla maliyetten satış fiyatına kalem kalem bakabilirsiniz.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|
Tutarlar kuruşa (iki basamağa) yuvarlanarak gösterilir; oranlar dört basamağa kadar hesaplanır ve iki basamakla yazılır.
Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz tutarlar sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez.
Zam: Yeni = Eski × (1 + oran ÷ 100) · Oran = (Yeni − Eski) ÷ Eski × 100
İndirim: Net = Liste × (1 − oran ÷ 100)
Kademeli iskonto: Net = Liste × (1 − i₁) × (1 − i₂) × … · Etkin iskonto = 1 − çarpım
Marj ve markup: Markup = Kâr ÷ Maliyet · Marj = Kâr ÷ Satış · Marj = Markup ÷ (1 + Markup)
Dördünde de kritik soru aynıdır: yüzde neyin yüzdesi? Hatalar hep paydadan çıkar.
1.000 TL'lik listeye önce %10, sonra %5 iskonto uyguladığınızda ikinci iskonto 1.000 TL'ye değil, kalan 900 TL'ye işler: 900 × %5 = 45 TL. Net fiyat 855 TL, toplam iskonto 145 TL, yani %14,5.
Toplayarak hesaplasaydınız %15 der, 850 TL'ye satar ve kalemde 5 TL'yi bağışlamış olurdunuz. Tek kalemde küçük görünür; yıl boyunca binlerce satırda tekrarlanınca kâr tablosunda görünen bir delik açar.
Fark iskonto sayısı ve büyüklüğüyle birlikte artar. Üç kademe %20 + %10 + %5 art arda %35 değil %31,6 eder; aradaki 3,4 puan liste fiyatının %3,4'üdür.
100 TL maliyetli malı 150 TL'ye satan bir işletme "yüzde elli kâr" der. Bu doğru bir markup ifadesidir; ama kâr marjı %33,33'tür, çünkü 50 TL kâr 150 TL satışın üçte biridir.
Tehlike şurada: giderlerini ciroya oranla bütçeleyen bir işletme, %50'yi marj sanarak hesap yaparsa her satışta beklediğinden yaklaşık üçte bir az kaynak ayırmış olur. Tersi de olur — %30 marj hedefleyip maliyete %30 ekleyen bir işletme %23,08 marjla çalışır ve farkı fark etmez.
Kural basittir: maliyetten fiyata giderken markup, fiyattan kâra bakarken marj konuşulur. Yukarıdaki tablo ikisini yan yana koyar.
%20 indirim yaptıysanız eski fiyata dönmek için %20 zam yetmez, %25 gerekir. 100 TL %20 indirimle 80 TL olur; 80'i 100'e çıkarmak 20 TL ekler ve 20 ÷ 80 = %25'tir.
Aynı asimetri kampanya sonrası fiyat düzeltmelerinde, döviz kaynaklı zamlarda ve iskonto pazarlıklarında karşınıza çıkar. İndirim büyük tutarın yüzdesidir, telafi zammı küçük tutarın yüzdesi — bu yüzden telafi her zaman daha büyük bir orandır.
Fiyat listelerini ve iskonto kademelerini kurarken bu düzeni baştan yazmak, sonradan tek tek düzeltmekten kolaydır; nasıl kurulacağını fiyat listesi ve iskonto yazımızda anlattık.
Ardışık iskontolar toplanmaz, çarpılır. %10 ve %5 art arda uygulandığında toplam iskonto %15 değil %14,5'tir: 1.000 TL'lik liste %10 iskontoyla 900 TL'ye, sonra o 900 TL üzerinden %5 iskontoyla 855 TL'ye iner. Toplayarak hesaplasaydınız 850 TL bulur ve 5 TL'yi kendi cebinizden verirdiniz. Formül: etkin iskonto = 1 − (1 − i1) × (1 − i2) × … İkinci iskonto liste fiyatına değil, birinciden sonra kalan tutara uygulandığı için fark doğar ve iskonto sayısı arttıkça büyür.
Zam oranı = (yeni fiyat − eski fiyat) ÷ eski fiyat × 100. Bölen daima ESKİ fiyattır; yeni fiyata bölmek yaygın bir hatadır ve oranı olduğundan küçük gösterir. 200 TL'den 250 TL'ye çıkan bir fiyatta zam (250 − 200) ÷ 200 = %25'tir, %20 değil. Eski fiyat sıfırsa oran tanımsızdır — bu araç o durumda sonuç yerine uyarı verir.
İkisi de aynı kârı ölçer ama farklı sayıya böler. Markup kârı MALİYETE, marj ise SATIŞ FİYATINA böler. 100 TL maliyetli malı 150 TL'ye satarsanız markup %50, kâr marjı %33,33'tür. Aradaki fark küçük değildir: %50 markup ile çalıştığını sanıp bunu marj gibi hesaba katan bir işletme her satışta beklediğinden az kazanır. Çeviri formülleri: marj = markup ÷ (1 + markup), markup = marj ÷ (1 − marj).
İndirim oranı kadar zam yetmez. %20 indirim yaptıysanız eski fiyata dönmek için %20 değil %25 zam gerekir: 100 TL, %20 indirimle 80 TL olur; 80 TL'yi 100'e çıkarmak için 20 TL eklenir ve 20 ÷ 80 = %25'tir. Sebep basit: indirim büyük tutar üzerinden, zam küçük tutar üzerinden hesaplanır. Bu araç indirim modunda geri dönüş oranını da yazar.
Bütün hesaplar KDV hariç tutar üzerinden yapılır; ticari doğru olan da budur, çünkü iskonto ve kâr KDV matrahı üzerinden konuşulur. İsterseniz KDV dahil karşılığını da gösteren seçeneği açabilirsiniz: araç sonucu seçtiğiniz oranla dahil tutara çevirip ayrı bir satırda yazar. Oranlar tek bir parametre dosyasından okunur, sayfaya gömülmez.
Müşteri grubu, kampanya ve kademeli iskonto fiyat listesinde tanımlı olsun; sipariş girilirken net fiyat kendiliğinden çıksın. Kendi listenizle demo ortamında görelim.