Finans, Nakit Akışı ve Bilanço Terimleri

ROA, işletmenin sahip olduğu tüm varlıkların, kimin parasıyla alındığına bakılmaksızın ne kadar kâr ürettiğini gösterir.

Paydada özkaynak değil toplam varlık vardır; ölçtüğünüz şey, varlıkların kimin parasıyla alındığına bakılmaksızın ne ürettiğidir. 8.000.000 TL varlıkla 400.000 TL net kâr üreten bir işletmenin ROA'sı yüzde 5'tir. Net kâr faiz giderinden sonra hesaplandığı için oran finansman biçiminden tam olarak arınmış olmaz; borç yapıları farklı işletmeleri karşılaştırırken payı net kâr yerine faaliyet kârı almak daha doğru sonuç verir.

Sermaye yoğun işlerde ROA doğal olarak düşüktür: tezgâh, bina ve kalıp bilançoyu şişirir. Ticaret ve hizmette daha yüksek çıkar. Bu nedenle ROA'yı başka sektörle değil, kendi geçmişinizle ve aynı işi yapanlarla kıyaslarsınız. Düşüşü genelde iki şeyden birini gösterir: marj daralmıştır ya da kullanılmayan varlık birikmiştir.

ROA = Net Kâr ÷ Ortalama Toplam Aktif

Dikkat: Tamamı amortismana tabi tutulmuş eski makineler bilançoda neredeyse sıfır göründüğü için ROA'yı olduğundan iyi gösterir.

İlgili: Özkaynak Kârlılığı (ROE) · Bilanço · Borçlanma OranıAmortisman hesaplama

Asit-test oranı, stokları hiç satamadığınızı varsayarak kısa vadeli borçların karşılanma gücünü ölçer.

Cari orandan tek farkı stoğu denklemden çıkarmasıdır. Mantığı şudur: acil bir ödeme sırasında stok en yavaş nakde dönen kalemdir ve zorunlu satışta değerinin altına iner. Genel kabul 1 civarıdır; yani stok hiç satılmadan da borcu karşılayabilmek.

Cari oranı 2,0 olan bir işletmenin asit-test oranı 0,6 ise tablo nettir: ödeme gücünün neredeyse tamamı depodadır. İki oran arasındaki fark ne kadar açıksa stok riski o kadar büyüktür. Hızlı tüketimde olduğu gibi stoğun günlerle döndüğü işlerde düşük asit-test normal olabilir.

Asit-Test Oranı = (Dönen Varlıklar − Stoklar) ÷ Kısa Vadeli Yükümlülükler

Dikkat: Stok çıkarılır ama tahsili şüpheli alacaklar içeride kalır; alacak yaşlandırması yapılmamışsa bu oran da olduğundan iyi görünür.

İlgili: Cari Oran · Nakit Oranı · DIO (Stokta Kalma Süresi)Likidite oranları hesaplama

Bilanço, işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını ve bu varlıkların hangi kaynaklarla finanse edildiğini gösteren tablodur.

Sol taraf (aktif) paranın nereye gittiğini, sağ taraf (pasif) nereden geldiğini gösterir; ikisi her zaman eşittir. Aktif dönen ve duran varlık olarak, pasif kısa vadeli yükümlülükler, uzun vadeli yükümlülükler ve özkaynak olarak ayrılır.

Bilanço bir film değil, tek bir günün fotoğrafıdır; 31 Aralık'taki stok ve kasa yılın geri kalanını temsil etmeyebilir. Okurken tek yılın rakamı yerine iki üç yılı yan yana koyup kalemlerin nasıl değiştiğine bakmak daha çok şey söyler: alacaklar ciro artışından hızlı büyüyorsa tahsilat bozuluyor demektir.

Aktif Toplamı = Pasif Toplamı → Varlıklar = Yabancı Kaynaklar + Özkaynaklar

Dikkat: Bilanço dönemin performansını göstermez, birikmiş durumu gösterir; performans için gelir tablosuna, ödeme gücü için nakit akış tablosuna bakılır.

İlgili: Gelir Tablosu · Nakit Akış Tablosu · İşletme Sermayesi · Borçlanma OranıBilanço nasıl okunur

Borçlanma oranı, işletmenin varlıklarını ne ölçüde borçla, ne ölçüde kendi sermayesiyle finanse ettiğini gösterir.

Toplam yabancı kaynak 3.000.000 TL, özkaynak 1.500.000 TL ise oran 2'dir: her 1 TL sermayeye 2 TL borç düşer. Borç genelde özkaynaktan ucuz finansmandır ve kârlılığı büyütür, ama sabit bir yükümlülüktür; satışlar düştüğünde taksit düşmez.

Yorumu sektöre bağlıdır. Makine ağırlıklı üretimde yüksek borç normal karşılanırken, talebi dalgalı bir işte aynı oran risklidir. Yanına faiz karşılama gücünü koymak gerekir: faaliyet kârı yıllık faiz giderinin kaç katı? Bu iki ölçü birlikte, tek başına orandan çok daha fazlasını anlatır.

Borçlanma Oranı = Toplam Yabancı Kaynaklar ÷ Özkaynaklar

Dikkat: Ortaklardan alınan borçlar bilançoda yer alır ama çoğu zaman sermaye gibi görülüp oran hesabının dışında bırakılır; verilen kefalet ve teminatlar ise nazım hesapta izlendiği için bilanço kalemi olarak hiç görünmez. Oranı yalnız banka kredileriyle hesaplamak riski olduğundan düşük gösterir.

İlgili: Özkaynak Kârlılığı (ROE) · Aktif Kârlılık (ROA) · Bilanço · Kredi LimitiFinansal oran analizi

Cari oran, kısa vadeli borçların bir yıl içinde nakde dönecek varlıklarla kaç kat karşılandığını gösterir.

Dönen varlıklar 1.500.000 TL, kısa vadeli borçlar 1.000.000 TL ise cari oran 1,5'tir. Ders kitaplarında 2 civarı sağlıklı sayılır, ancak eşik sektöre göre değişir: stoğu hızlı dönen bir markette 1,2 sorun olmazken, uzun üretim süresi olan bir imalatçıda aynı değer dar kalır.

Oranın zayıf yanı, dönen varlıkların ne kadar hızlı paraya döndüğünü hiç sormamasıdır. Ölü stok da ödemesi gecikmiş müşterinin bakiyesi de tam değerle sayılır. Bu yüzden cari orana tek başına değil, asit-test ve nakit oranıyla birlikte bakılır.

Cari Oran = Dönen Varlıklar ÷ Kısa Vadeli Yükümlülükler

Dikkat: Oran tek bir günün fotoğrafıdır; bilanço gününde stok ve alacak şişkinse yüksek çıkar, ödeme gücünün kanıtı değildir.

İlgili: Asit-Test Oranı · Nakit Oranı · İşletme Sermayesi · Borçlanma OranıLikidite oranları hesaplama

DBS, bayinin bankada tanımlı limiti üzerinden ana firmanın alacağının vade gününde otomatik tahsil edildiği ödeme sistemidir.

Ana firma ile banka arasında sözleşme yapılır ve her bayiye bir limit tanımlanır. Bayi sipariş verdiğinde tutar limitten düşer; vade günü para bayinin hesabından çekilip ana firmaya aktarılır. Bayide karşılık yoksa banka ödemeyi yapar ve alacağı bayiden takip eder, yani tahsilat riski büyük ölçüde bankaya geçer.

Bedeli komisyondur ve genelde ana firma öder. Dağıtım ağıyla çalışan üretici ve toptancılarda çek trafiğini, kurye maliyetini ve tahsilat takibini belirgin biçimde azaltır.

Dikkat: Limit dolduğunda sipariş sistemde durur; satış ekibi limiti izlemezse finansal bir sorun, sevkiyat gecikmesi olarak sahaya yansır.

İlgili: Kredi Limiti · DSO (Alacak Devir Süresi) · Karşılıksız Çek · Nakit AkışıBayi ağı yönetimi

DIO, stoğun depoya girdikten sonra satılana kadar ortalama kaç gün beklediğini gösterir.

Stok devir hızının gün cinsinden karşılığıdır: yılda 6 kez dönen stok yaklaşık 365 ÷ 6 = 61 günlük DIO demektir. Bu 61 gün, depoda duran ve faiz, yer, sigorta ve bozulma riski üreten paradır.

Toplam DIO bir ortalamadır ve hızlı dönen ürünlerle yıllardır kıpırdamayan ölü stoğu aynı torbaya koyar. Kalem bazında bakıldığında genelde şu çıkar: cironun büyük kısmı stok kalemlerinin küçük bir bölümünden gelir, geri kalan uzun kuyruk hem depoyu hem nakdi tutar. Karar bu kuyrukta verilir.

DIO = (Ortalama Stok ÷ Satılan Malın Maliyeti) × Dönem Gün Sayısı

Dikkat: Stoğu ciroya bölmek yaygın hatadır; stok maliyet üzerinden tutulduğu için payda satılan malın maliyeti olmalıdır, aksi halde süre olduğundan kısa çıkar.

İlgili: Nakit Döngüsü (CCC) · İşletme Sermayesi · DSO (Alacak Devir Süresi)Stok devir hızı hesaplama · Stok modülü

DPO, tedarikçiden alınan mal ve hizmetin faturasının ortalama kaç günde ödendiğini gösterir.

Uzun DPO nakit açısından iyidir: parayı daha uzun süre kendinizde tutarsınız. Ancak sınırı vardır. Peşin ödemeye yüzde 2 iskonto veren bir tedarikçide 30 gün beklemek, o iskontoyu 30 günlük finansmanın bedeli olarak ödemek demektir; yıllığa çevrildiğinde kabaca yüzde 25 eder. Karşılaştırmayı kendi kredi ya da fırsat maliyetinizle yapın: iskontodan vazgeçmek ancak bu oran sizin finansman maliyetinizin altında kaldığında mantıklıdır.

DPO'yu vade uzatarak değil, ödeme takvimini düzenleyerek büyütmek daha sürdürülebilirdir. Faturaların belirli günlerde toplu ödendiği, gecikme faizi ve ceza doğmayan bir düzen hem tedarikçiyi rahatsız etmez hem nakit planını öngörülebilir kılar.

DPO = (Ortalama Ticari Borçlar ÷ Dönem Alışları) × Dönem Gün Sayısı

Dikkat: DPO'yu ödemeyi geciktirerek büyütmek kısa vadede nakit yaratır, orta vadede fiyat artışı ve teslimat önceliğinin kaybı olarak geri döner.

İlgili: Nakit Döngüsü (CCC) · DSO (Alacak Devir Süresi) · Vadeli Satış Maliyeti · Nakit AkışıTedarikçi yönetimi ve satın alma süreci

DSO, bir satışın faturalandıktan sonra ortalama kaç günde tahsil edildiğini gösterir.

Ortalama ticari alacak 900.000 TL, 90 günlük satış 2.700.000 TL ise DSO = (900.000 ÷ 2.700.000) × 90 = 30 gündür. Vadeniz 30 gün olmasına rağmen DSO 48 çıkıyorsa aradaki 18 gün, sözleşmede yazmayan ama fiilen verdiğiniz ek finansmandır.

DSO'yu tek sayı olarak izlemek yanıltır; ortalama, birkaç büyük müşterinin gecikmesini gizler. Yanına alacak yaşlandırma tablosu koyup 0–30, 31–60 ve 60 gün üstü bakiyeleri ayrı görmek gerekir. Gecikmenin sebebi çoğu zaman müşterinin ödememesi değil, faturanın geç ya da eksik gitmesidir.

DSO = (Ortalama Ticari Alacaklar ÷ Dönem Satışları) × Dönem Gün Sayısı

Dikkat: Satışın mevsimsel dalgalandığı işlerde yıllık ciroya bölmek DSO'yu bozar; ölçtüğünüz döneme ait satışı kullanın.

İlgili: Nakit Döngüsü (CCC) · DPO (Borç Ödeme Süresi) · FaktoringCari takip · Geciken alacak nasıl tahsil edilir

Faktoring, vadeli alacakların bir finans kuruluşuna iskontolu devredilerek vadesinden önce nakde çevrilmesidir.

90 gün vadeli 500.000 TL'lik faturanızı faktoring şirketine devredersiniz; komisyon ve faiz düşülerek tutarın büyük bölümünü bugün alırsınız. Maliyet bu iskontodur ve yıllık orana çevrildiğinde kredi faizinin üstünde çıkabilir, kıyası mutlaka yıllık maliyet üzerinden yapın.

İki temel türü vardır. Rücu edilebilir (kabil-i rücu) faktoringde müşteri ödemezse borç size döner; rücu edilemez türde tahsilat riskini faktoring şirketi üstlenir ve bu yüzden daha pahalıdır. Hangisi olduğu görülmeden imzalanan sözleşme, tahsil edilmiş sanılan bir alacağın aylar sonra geri gelmesine yol açar.

Dikkat: Faktoring nakit sıkışıklığını çözer, kârlılığı değil; sürekli faktoringle dönen bir işletmede asıl sorun genelde satış vadesinin uzunluğudur.

İlgili: DSO (Alacak Devir Süresi) · Nakit Akışı · Karşılıksız Çek · ReeskontTahsilat, çek ve senet takibi

Makine veya taşıtın kira taksitleriyle finanse edildiği, sürenin sonunda mülkiyetin kiracıya geçtiği ve varlığın kiracının bilançosunda izlendiği kiralama.

Makineyi peşin almak yerine kiralama şirketinden alırsınız; kira taksitlerini ödersiniz, sürenin sonunda sembolik bedelle mülkiyet size geçer. Finansal kiralamada varlık kiracının bilançosuna girer: makineyi aktifleştirir, amortismanını siz ayırırsınız; kira taksitinin anapara kısmı borcu azaltır, faiz kısmı gidere yazılır.

Sonuç şu: gider tablonuzda tek bir kira satırı görmezsiniz, amortisman ve faiz görürsünüz. Varlık ve borç birlikte bilançoya girdiği için borçlanma oranınız yükselir; kredi başvurusunda bankanın gördüğü tablo değişir.

Faaliyet kiralamasıyla karıştırmayın: orada varlık sizin değildir, amortismanı da siz ayırmazsınız.

Yıllık gider = Amortisman + Dönem faizi (kira taksidinin tamamı değil)

Dikkat: Kira taksidinin tamamını gider yazmak; taksidin anapara kısmı gider değil, borç kapamadır ve kârı olduğundan düşük gösterir.

İlgili: Amortisman · Borçlanma Oranı · ROI · Geri Ödeme SüresiAmortisman hesaplama · ROI hesaplama

Gelir tablosu, belirli bir dönemde elde edilen gelirlerden giderler düşülerek kârın nasıl oluştuğunu basamak basamak gösterir.

Bilançodan farkı, tek bir günü değil bir dönemi (ay, çeyrek, yıl) anlatmasıdır. Basamaklı yapısı kârın nerede eridiğini gösterir: brüt kâr iyi ama net kâr düşükse sorun üretimde değil, genel giderlerde ya da finansman yükündedir.

Tabloyu tek başına değil, satış tutarına oranlayarak okumak işe yarar. Her satırı net satışın yüzdesi olarak yazdığınızda dönemler karşılaştırılabilir hale gelir; ciro büyürken brüt kâr yüzdesinin düşmesi, fiyat verildiğini ya da maliyetin kaçtığını gösterir.

Net Satışlar − SMM = Brüt Kâr → Brüt Kâr − Faaliyet Giderleri = Faaliyet Kârı → Faaliyet Kârı ± Diğer Gelir/Gider − Finansman Giderleri = Dönem Kârı → Dönem Kârı − Vergi = Dönem Net Kârı

Dikkat: Gelir tablosundaki kâr nakit değildir; tahakkuk esasıyla tutulduğu için vadeli satış, tahsil edilmeden gelir yazılır.

İlgili: Bilanço · Nakit Akış Tablosu · FAVÖK (EBITDA) · Nakit AkışıGelir tablosu nasıl okunur · Kâr-zarar analizi

İşletme sermayesi, bir yıl içinde nakde dönecek varlıklar ile bir yıl içinde ödenecek borçlar arasındaki farktır.

Dönen varlıklar kasa, banka, alacaklar ve stoktur; kısa vadeli yükümlülükler satıcı borçları, vergi, SGK ve bir yıl içinde ödenecek kredi taksitleridir. Fark pozitifse günlük işleyişi çevirecek bir tamponunuz var demektir.

Rakam tek başına yeterli bilgi vermez, bileşimi önemlidir. 500.000 TL işletme sermayesinin 450.000 TL'si satılamayan stoksa tampon kâğıt üzerindedir. Bu yüzden işletme sermayesine bakarken stok yaşını ve alacakların vade dağılımını yanına koyarsınız. Sermayenin sürekli büyümesi de her zaman iyi haber değildir: çoğu zaman stok şişmiş ya da tahsilat yavaşlamıştır.

İşletme Sermayesi = Dönen Varlıklar − Kısa Vadeli Yükümlülükler

Dikkat: İşletme sermayesinin artması otomatik olarak iyi değildir; artış stok ve alacaktan geliyorsa nakit dışarıda sıkışıyor demektir.

İlgili: Cari Oran · Nakit Döngüsü (CCC) · Asit-Test Oranı · Nakit AkışıLikidite oranları hesaplama

Karşılıksız çek, ibraz edildiğinde hesabında yeterli karşılığı bulunmayan ve bankaca ödenemeyen çektir.

Banka üzerinde yazılı tutarın tamamını ödeyemediğinde çekin arkasına karşılıksız şerhi düşer ve kanunen sorumlu olduğu asgari tutarı öder. Kalan kısım için alacaklı yasal takip yollarına başvurur. Kayıt keşidecinin bankacılık geçmişine işlenir ve yeni çek defteri alması engellenebilir.

Çekin ciro edilerek elden ele dolaştığı zincirlerde risk katlanır: müşteriden aldığınız çeki tedarikçinize ciro ettiyseniz, çek karşılıksız çıktığında sorumluluk size geri döner. Bu yüzden portföydeki çeklerde yalnız keşidecinin değil, cirantaların da izlenmesi gerekir.

Dikkat: Portföydeki çekleri peşinen tahsil edilmiş sayıp nakit planına yazmak, tek bir karşılıksız çekle o haftanın tamamını açığa düşürür.

İlgili: Nakit Akışı · Kredi Limiti · FaktoringTahsilat, çek ve senet takibi

Kredi limiti, bankanın firmanıza kullandırmayı taahhüt ettiği azami kredi tutarıdır; nakit kredi, çek karnesi, teminat mektubu ve DBS gibi ürünler bu tavanı paylaşır.

Bu limit tahsis edilmiş tavandır, kullanılan tutar değildir. Tavan tek bir üründen de ibaret değildir: nakit kredi, çek karnesi, teminat mektubu ve DBS taahhütleri çoğu zaman aynı limitten düşer; birini büyütmek diğerinin alanını daraltır.

Tahsis teminata bağlıdır; ipotek, kefalet ya da temlik edilen çek portföyünün değeri düştüğünde tavan da düşer. Kullandırım faizin yanında komisyon ve masraf da getirir, maliyeti yalnız faiz oranıyla karşılaştırmak yanıltır.

Müşteriye açtığınız cari üst sınırıyla karıştırılır; fark yöndür: burada borçlu sizsiniz, orada müşteriniz. O sınırı müşteri risk limiti maddesi anlatır.

Kullanılabilir kredi = Tahsis edilen limit − (Kullanılan nakit kredi + Verilen teminat mektupları + Bankaya temlik/kırdırma yoluyla aktarılan çek riski)

Dikkat: Banka kredi limitini nakit gibi saymak yaygın hatadır; limit tek taraflı azaltılabilir ve genelde tam da nakde ihtiyacınız olan dönemde daraltılır.

İlgili: DBS (Doğrudan Borçlandırma Sistemi) · Nakit Oranı · DSO (Alacak Devir Süresi) · Karşılıksız ÇekCari takip

Nakit akışı, belirli bir dönemde işletmenin kasa ve banka hesaplarına giren ve çıkan paranın farkıdır.

Kâr ile nakit aynı şey değildir. 100.000 TL'lik satışı 90 gün vadeli yaptıysanız gelir tablonuzda kâr görünür, ancak para üç ay sonra gelir; bu arada hammadde, maaş ve SGK peşin ödenir. Kâğıt üzerinde kârlı bir işletme de ödeme günü kasasında para yoksa yükümlülüğünü karşılayamaz.

Nakit akışını haftalık izlemek aylık izlemekten daha işe yarar. Vadesi gelen çekleri, tahsil edilecek alacakları ve sabit giderleri aynı takvime koyduğunuzda açık veren haftayı önceden görürsünüz. Böyle bir hafta göründüğünde seçenekler artar: tahsilatı öne çekmek, ödemeyi ötelemek, kredi limitini hazırda tutmak.

Dönem Sonu Nakit = Dönem Başı Nakit + Tahsilatlar − Ödemeler

Dikkat: Nakit akışına satış tutarlarını değil tahsilat tarihlerini yazın; vadeli satışı tahsilat gibi işlemek tablonun tamamını yanıltır.

İlgili: Nakit Akış Tablosu · Nakit Döngüsü (CCC) · İşletme Sermayesi · DSO (Alacak Devir Süresi)Esnaf için nakit akışı planı

Nakit akış tablosu, dönem içindeki nakit giriş ve çıkışlarını faaliyet, yatırım ve finansman olarak üç grupta gösterir.

Faaliyet bölümü işin kendisinden doğan nakdi, yatırım bölümü makine ve taşıt alım-satımını, finansman bölümü kredi kullanımı, geri ödeme ve ortak hareketlerini içerir. Üçünün toplamı, kasa ve banka bakiyesindeki değişime eşit çıkmalıdır.

En çok bakılan satır faaliyet nakit akışıdır. Net kâr açıklarken faaliyet nakit akışı sürekli negatif olan bir işletmede kâr, stokta ve alacakta sıkışmıştır. Bu tablo, kâr ile nakit arasındaki farkı kalem kalem gösterdiği için üç temel tablonun en açıklayıcı olanıdır.

Nakit Değişimi = Faaliyet + Yatırım + Finansman Nakit Akışları

Dikkat: Krediyle kapatılan bir dönemde toplam nakit artışı pozitif görünür; faaliyet bölümüne ayrı bakmazsanız işin kendi nakdini üretmediğini fark etmezsiniz.

İlgili: Nakit Akışı · Gelir Tablosu · Bilanço · Serbest Nakit AkışıEsnaf için nakit akışı planı

Nakit döngüsü, hammaddeye ödenen paranın satış sonunda tahsilat olarak geri dönmesine kadar geçen gün sayısıdır.

Üç süreyi birleştirir: stokta bekleme (DIO), müşteriden tahsilat (DSO) ve tedarikçiye ödeme (DPO). Stok 60 gün depoda duruyor, müşteri 75 günde ödüyor, siz tedarikçiye 45 günde ödüyorsanız döngü 60 + 75 − 45 = 90 gündür. Yani her siparişi 90 gün boyunca kendi paranızla finanse edersiniz.

Döngü uzadıkça büyüme kendi başına nakit yakar: ciro iki katına çıkarsa 90 günlük finansman ihtiyacı da iki katına çıkar. Kısaltmanın üç yolu vardır ve en ucuzu genelde stoktur; vadeleri zorlamak müşteri ve tedarikçi ilişkisini yıpratır.

CCC = DIO + DSO − DPO

Dikkat: Negatif döngü (peşin tahsilat, vadeli ödeme) iyi görünür ama tedarikçi vadesine aşırı yaslanmak, o vade daraldığında ani nakit sıkışması yaratır.

İlgili: DIO (Stokta Kalma Süresi) · DSO (Alacak Devir Süresi) · DPO (Borç Ödeme Süresi) · İşletme SermayesiStok devir hızı hesaplama

Nakit oranı, kısa vadeli borçların hiçbir tahsilat yapılmadan yalnız eldeki parayla ne kadarının ödenebileceğini gösterir.

Üç likidite oranının en sıkısıdır. Ne alacakları ne stoğu sayar; geriye kasa, banka ve hemen bozdurulabilir mevduat kalır. 0,20 gibi bir değer, kısa vadeli borcun beşte birini bugün ödeyebildiğiniz anlamına gelir.

Yüksek olması her zaman iyi değildir; sürekli 0,80 civarında gezen bir işletme parayı işletmede çalıştırmıyor olabilir. Bu oran daha çok kriz senaryosu için bakılır: tahsilat iki hafta dursa maaş ve vergi ödenir mi sorusunun cevabıdır. Bankalar da kredi değerlendirmesinde bu tampona bakar.

Nakit Oranı = (Nakit + Nakit Benzerleri) ÷ Kısa Vadeli Yükümlülükler

Dikkat: Kullanılmamış kredi limitini nakde eklemek yaygın hatadır; limit banka tarafından tek taraflı kısılabilir, kasadaki para kısılamaz.

İlgili: Cari Oran · Asit-Test Oranı · Kredi Limiti · Nakit AkışıLikidite oranları hesaplama

13 haftalık nakit projeksiyonu, önümüzdeki bir çeyreğin nakit giriş ve çıkışlarının hafta hafta tahmin edildiği çalışma tablosudur.

Neden 13 hafta? Bir çeyreğe denk gelir; çoğu çek vadesi, maaş dönemi ve vergi ödemesi bu pencereye sığar, ama tahminin güvenilirliğini yitirecek kadar uzak değildir. Her hafta bir sütundur: açılış nakdi, beklenen tahsilatlar, sabit ve değişken ödemeler, kapanış nakdi.

Değeri, tahminin tutmasından çok sapmayı görmenizden gelir. Her hafta gerçekleşeni tahminin yanına yazarsınız; birkaç hafta sonra tahsilat tahmininizin sistematik olarak iyimser olduğunu görür ve bunu düzeltirsiniz. Açık veren hafta beş hafta önceden göründüğünde çözüm seçeneği çoktur; o haftaya gelindiğinde tek seçenek kalır.

Dikkat: Ayda bir güncellenen projeksiyon işe yaramaz; haftalık güncellenmeyen tablo birkaç hafta içinde gerçeklikten kopar.

İlgili: Nakit Akışı · Nakit Döngüsü (CCC) · Nakit Akış Tablosu · DSO (Alacak Devir Süresi)Bütçe-gerçekleşen analizi

ROE, ortakların işletmeye koyduğu sermayenin yılda ne kadar net kâr ürettiğini gösteren orandır.

Özkaynak 2.000.000 TL, net kâr 300.000 TL ise ROE yüzde 15'tir. Anlamlı kıyas, aynı parayı işletme dışında değerlendirseydiniz ne kazanacağınızdır; enflasyonun ve risksiz getirinin altında kalan bir ROE, sermayenin işletmede iyi çalışmadığını söyler.

ROE'yi borçlanarak yükseltmek mümkündür: aynı varlığı sermaye koyarak değil borçlanarak finanse ettiğinizde özkaynak küçük kalır, kâr aynıysa oran yükselir. Bu yüzden yüksek ROE'yi tek başına başarı saymak yanıltır; yanında borçlanma oranına bakılmazsa artan şeyin kârlılık değil risk olduğu görülmez.

ROE = Net Kâr ÷ Ortalama Özkaynak

Dikkat: Enflasyon düzeltmesi yapılmamış bilançolarda özkaynak olduğundan düşük görünür ve ROE gerçekte olduğundan yüksek çıkar.

İlgili: Aktif Kârlılık (ROA) · Borçlanma Oranı · Bilanço · Gelir TablosuEnflasyon muhasebesi

Reeskont, senede bağlı vadeli alacak ve borçların dönem sonunda bugünkü değerine indirgenmesi işlemidir.

90 gün sonra tahsil edeceğiniz 100.000 TL'lik senet bugün 100.000 TL etmez; aradaki fark faizdir. Reeskont bu farkı ayırıp alacağı bugünkü değerine indirir. Dönem sonu değerlemesinde hem senetli alacaklar hem senetli borçlar için yapılır.

Amaç kârı doğru göstermektir. Vadeli satışta fiyatın içine gizlenmiş vade farkı, satış kârı gibi görünür; reeskont bu kısmı ayırıp finansman geliri veya gideri tarafına taşır. Böylece esas faaliyet kârı ile finansman kârı birbirine karışmaz.

Reeskont = Nominal Tutar − [Nominal Tutar ÷ (1 + Faiz Oranı × Gün Sayısı ÷ 360)]

Dikkat: Yalnız alacak senetlerini reeskonta tabi tutup borç senetlerini atlamak dönem kârını olduğundan düşük gösterir; ikisi birlikte yapılır.

İlgili: Vadeli Satış Maliyeti · Bilanço · Faktoring · Nakit Akışı

Serbest nakit akışı, işin sürmesi için gereken yatırımlar yapıldıktan sonra işletmede kalan nakittir.

Faaliyetten 1.200.000 TL nakit üretip, üretimin sürmesi için 500.000 TL'lik makine ve yenileme yatırımı yaptıysanız serbest nakit akışınız 700.000 TL'dir. Kredi anapara ödemesi, ortaklara dağıtım ve yeni yatırım bu tutardan çıkar.

Kâra göre kandırılması daha zor bir ölçüdür, çünkü hem tahsilatı hem yatırımı içerir. Tek bir dönemde negatif olması sorun değildir; büyük bir yatırım yapılmış olabilir. Sorun, yıllar boyunca negatif kalmasıdır: bu, işletmenin kendini finanse edemediği ve sürekli dış kaynağa bağlı olduğu anlamına gelir.

Serbest Nakit Akışı = Faaliyet Nakit Akışı − Yatırım Harcamaları

Dikkat: Mevcut kapasiteyi ayakta tutan yenileme yatırımını hesabın dışında bırakmak serbest nakit akışını olduğundan yüksek gösterir.

İlgili: Nakit Akış Tablosu · FAVÖK (EBITDA) · Nakit Akışı · Borçlanma OranıROI hesaplama

Teminat mektubu, bankanın müşterisi adına, taahhüt yerine getirilmezse karşı tarafa belirli bir tutarı ödemeyi garanti ettiği belgedir.

İhale, avans ve iş taahhüdü işlerinde kullanılır. Banka size nakit vermez, itibarını ödünç verir; karşılığında komisyon alır ve genelde nakit blokaj, ipotek veya kefalet ister. Bu yüzden mektup kullanılmasa bile kredi limitinizde yer kaplar.

İki tür yaygındır: kesin teminat (işin sözleşmeye uygun tamamlanması) ve avans teminatı (alınan avansın iadesi). İş bittiğinde mektubun karşı taraftan geri alınıp bankaya iade edilmesi, çoğu KOBİ'nin atladığı adımdır; atlandığında hem komisyon işlemeye devam eder hem limit boş yere bloke kalır.

Dikkat: Mektubun süresi dolduğunda risk kendiliğinden kapanmaz; asıl nüsha bankaya iade edilene kadar limitiniz bloke kalmaya devam edebilir.

İlgili: Kredi Limiti · Borçlanma Oranı · Nakit Akışı

Vadeli satış maliyeti, parayı vade boyunca müşterinin kullanmasından doğan ve fiyatın içinde görünmeyen finansman yüküdür.

250.000 TL'lik bir satışı 120 gün vadeyle yaptığınızda, aylık finansman maliyetiniz yüzde 2,5 ise vade size 250.000 × 0,025 × 4 = 25.000 TL'ye mal olur. Brüt marjınız yüzde 10 ise bu satıştan kalan da 25.000 TL'dir; vade marjın tamamını yer.

Vade farkı ile karıştırılır; fark şu: vade farkı faturaya yazılıp müşteriden tahsil edilen bedeldir, bu madde ise fiyata yansıtılmadığında sizde kalan yüktür. Aynı vadeyi ikisi de anlatır, biri geliri öteki gideri gösterir.

Aynı hesap tersinden de geçerlidir: peşin ödemeye vereceğiniz iskonto, aynı vadedeki finansman maliyetinizin altında kaldığı sürece kârlıdır. Vade kararını satış baskısı değil bu karşılaştırma belirler.

Vade Maliyeti ≈ Tutar × Aylık Finansman Oranı × (Vade Günü ÷ 30)

Dikkat: Kredi kullanmıyor olmanız vadenin bedava olduğu anlamına gelmez; kıyası kendi fırsat maliyetinizle yapın.

İlgili: DSO (Alacak Devir Süresi) · DPO (Borç Ödeme Süresi) · Nakit Döngüsü (CCC) · ReeskontFiyat kırılım analizi