KDV tevkifatı, faturadaki KDV’nin tamamının satıcıya ödenmesi yerine, bir kısmının alıcı tarafından doğrudan vergi dairesine beyan edilip ödenmesidir. Yani KDV ikiye bölünür: bir kısmı satıcıya, bir kısmı devlete gider. Amacı verginin tahsilatını güvence altına almaktır.
Uygulama belirli mal ve hizmet türleriyle, belirli alıcı gruplarıyla sınırlıdır — her faturada tevkifat yapılmaz. Hangi işlemde, hangi oranda tevkifat uygulanacağı Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği ile belirlenir ve zaman zaman güncellenir.
| Tam tevkifat | Kısmi tevkifat | |
|---|---|---|
| KDV’nin ne kadarı | Tamamı alıcı tarafından beyan edilir | Belirlenen oranı alıcı, kalanı satıcı tarafından beyan edilir |
| Satıcıya ödenen KDV | Yok | Tevkifat dışı kalan kısım |
| Tipik kullanım | Yurt dışından alınan bazı hizmetler | Belirlenen hizmet ve teslimler; alıcının niteliğine göre değişir |
Kısmi tevkifatta oran genellikle kesirle ifade edilir — örneğin “5/10” ifadesi KDV’nin yarısının alıcı tarafından beyan edileceği anlamına gelir. Oranın kaç olacağı işlemin türüne göre tebliğde ayrı ayrı belirtilmiştir.
Tevkifatlı faturada KDV tek satır olarak değil, bölünmüş hâlde yer alır. Örnek — matrah 100.000 TL, KDV oranı %20 ve tevkifat oranı 5/10 varsayılsın:
| Satır | Tutar |
|---|---|
| Matrah | 100.000 |
| Hesaplanan KDV (%20 varsayım) | 20.000 |
| Tevkif edilen KDV (5/10) | 10.000 |
| Satıcıya ödenecek KDV | 10.000 |
| Fatura tutarı (tahsil edilecek) | 110.000 |
Bu faturada alıcı satıcıya 110.000 TL öder; kalan 10.000 TL’lik KDV’yi ise sorumlu sıfatıyla kendi beyannamesiyle vergi dairesine bildirir. Satıcı da kendi payına düşen 10.000 TL’yi normal beyannamesinde gösterir.
Tevkifat oranları, kapsama giren işlemler ve alt sınır tutarları mevzuatla belirlenir ve değişebilir. Oranlar ve hadler mevzuatla değişir; bu yazıdaki sayısal örnekler yöntemi göstermek içindir. Güncel oran ve hadler için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yayımladığı düzenlemelere bakın veya mali müşavirinize danışın.
Tebliğde sayılan işlemler geniştir; imalat ve ticaret yapan işletmelerin en sık karşılaştıkları başlıklar şunlardır:
Listedeki her kalem için tevkifat oranı ve uygulanacak alıcı grubu ayrı belirlenmiştir; ayrıca çoğunda alt sınır tutarı vardır. Bu yüzden liste bir kontrol noktası olarak kullanılmalı, oran için mutlaka güncel tebliğe bakılmalıdır.
Fason imalat yaptıran veya yapan işletmeler için konu özellikle günceldir; süreç tarafı fason imalat takibi yazısında ele alınıyor.
Sahada en sık yaşanan sorun, işlemin tevkifat kapsamında olduğunun fark edilmemesi ve faturanın normal düzenlenmesidir. Bu durumda düzeltme gerekir ve iki tarafın da beyanı etkilenir. Kapsamdan emin olunmayan işlemlerde faturayı kesmeden önce mali müşavire sormak, sonradan düzeltmekten çok daha kolaydır.
Tevkifatlı fatura, cari hesabı normal faturadan farklı etkiler: müşteriden tahsil edilecek tutar, matrah artı KDV’nin tamamı değil, tevkifat sonrası kalan tutardır. Bu ayrım kayda doğru geçmezse cari bakiye şişer ve mutabakat tutmaz.
Ayrıca tevkifatlı satışlar beyanname döneminde ayrı izlenmelidir. Bu tür faturaların düzenli olduğu işletmelerde, fatura tipinin sistemde ayrı tanımlanması hem kaydı hem raporlamayı belirgin biçimde kolaylaştırır. KDV mantığının bütünü için KDV hesaplama yazısına bakabilirsiniz.
Tevkifatın atlanması, sonradan düzeltmesi en zahmetli hatalardandır çünkü iki tarafın beyanını birden etkiler. Bunu önlemenin yolu, kararı fatura kesme anına bırakmamaktır:
İşletmenin verdiği veya aldığı hizmetlerden hangilerinin tevkifata tabi olduğu mali müşavirle birlikte listelenir. Bu liste yılda bir gözden geçirilir, her faturada yeniden tartışılmaz.
Tevkifata tabi hizmet, sistemde ayrı bir kart veya etiketle tanımlanır. Fatura o kart seçilerek kesildiğinde tevkifat kendiliğinden uygulanır.
Çoğu işlemde tutar eşiği vardır; eşiğin altındaki faturalarda tevkifat uygulanmaz. Bu kontrol elle yapılıyorsa atlanması olağandır.
Bazı tevkifat uygulamaları yalnız belirli alıcı türleri için geçerlidir. Müşteri kartında bu niteliğin tanımlı olması kararı otomatikleştirir.
Tevkifatlı satış ve alışların ayrı dökümü, beyanname hazırlığını kısaltır ve eksik bildirimi önler.
Bu beş adımın ortak mantığı şudur: tevkifat kararı, faturayı kesen kişinin o anki bilgisine bırakılmaz. Kural bir kez tanımlanır ve sistem uygular. Kişiye bağlı kalan her kural, o kişi izinliyken veya işe yeni biri başladığında bozulur — tevkifatta bunun bedeli düzeltme beyanıdır.
Hayır. Tevkifat yalnız mevzuatta belirlenmiş mal ve hizmet türlerinde ve belirlenen alıcı grupları için uygulanır. Ayrıca çoğu işlemde alt sınır tutarı vardır; bu tutarın altındaki faturalarda tevkifat uygulanmaz.
Alıcı, sorumlu sıfatıyla beyan edip ödediği KDV’yi genel kurallar çerçevesinde indirim konusu yapabilir. Bu, tevkifatın alıcıya ek bir vergi yükü getirmediği anlamına gelir — mekanizma tahsilatı güvenceye almak içindir. Ayrıntılar için mali müşavirinize danışın.
Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği’nde işlem türlerine göre listelenmiştir ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanır. Oranlar ve kapsam güncellendiği için, tereddüt hâlinde güncel tebliğ metnine bakmak gerekir.
Fatura düzeltilmesi ve ilgili dönem beyanlarının gözden geçirilmesi gerekir; duruma göre ceza ve faiz söz konusu olabilir. Bu yüzden tevkifat kapsamına giren işlemleri yapan işletmelerin, ilgili müşteri veya hizmet türünü sistemde işaretlemesi pratik bir önlemdir.
Tevkifat, cari bakiyeyi normal faturadan farklı etkiler. Fatura tiplerinizi sistemde tanımlayalım — mutabakatta sürpriz çıkmasın.